باشد ، و به مدد آن چرخ جامعه ، بر محور قرآن به گردش در آيد ، و مسلمانان توانايى آن را پيدا كنند كه به سرزمينهاى محتاج در معيشت كمك كنند ، و البتّه در اين باره ( فعّاليتهاى اقتصادى ) نيز كه تأكيد كرده است بايد كار مطابق با موازين اسلامى و احكام فقهى و اخلاقى صورت بگيرد ، و استثمار و مكيدن خون محرومان و به استضعاف كشيدن مستضعفان در كار نباشد ، كه شايسته است مال « صالح » باشد و در دست مردم صالح . « 1 » آرى ، اگر مال از راههاى مشروع به دست آيد ، و حقوق ظاهرى و باطنى آن داده شود ، و به احتكار و تكاثر نينجامد ، و بيش از اندازه نباشد ، و در ميان گروه كوچكى از مردم نچرخد ، و در راه برنامه هاى عمومى و توسعه هاى عمرانى و صنعتى و علمى و اجتماعى به مصرف برسد ، هيچ مانعى براى فراهم آوردن آن وجود ندارد ، بلكه اسلام به دست آوردن چنين مال و كسب كردن و تجارت كردن با آن را تحسين مىكند ، پس مال اگر صالح و مقتصدانه و در دست انسانى صالح يا مؤسّساتى صالح باشد ، مالى بسيار خوب است .
و از مهمترين دلايل اهتمام اسلام به نشاط اقتصادى و رشد و نمو ، اين است كه از فروختن چيزها و افزارهاى مولَّد و ثمر بخش و به مصرف رسانيدن پول آن بدون اينكه جانشينى براى چيزهاى فروخته شده خريدارى شود و جاى خالى آن را پر كند - چنان كه بعضى از پژوهندگان اشاره كردهاند - منع شده است .
تنبيه ( 15 ) مؤسّسات دينى و هزينهء ادارهء آنها :
بر همهء علماى دين و مديران مؤسّسات اسلامى لازم است كه از
هامش
« 1 » . نيز ( جلد سوّم / 67 به بعد ، و جلد چهارم / 464 - 675 ) .