و براى امير المؤمنين « ع » ، داشتن چنين ايستارى قاطع آسان بود ، چون كه او به سيرهء پيامبران « ع » زندگى مىكرد ، و خود و نزديكانش اهل سرمايه و سرمايه دارى و املاك ويلايى و غير ويلايى نبودند ، و براى استراحت به بهترين جزاير - كه توده از آن محروم بودند - نمىرفتند . . .
به همين جهت با ثروتمندان رابطه اى نداشت و با آنان مدارا نمىكرد ، و به آنچه در دست ايشان بود طمعى نداشت ، و در هيچ كار متّكى به ايشان نبود ، و با نيرومندان ايشان مجامله و معاشرت نمىكرد ، و به خاطر ايشان از ضعيفان و مستضعفان دورى نمىجست ، و در دفاع از محرومان به شعار دادن تنها بسنده نمىكرد ، و در برابر اقدامهاى دگرگونساز او ، موانعى فراوان از اين دست وجود نداشت : ارتجاع و پسماندگى ، سستى و ناتوانى ، ترس و ملاحظه كارى ، آزدارى و نيازمندى ، تنگى افق فكرى ، يا احتياط كارهايى برخاسته از بد فهميدن دين ، بخصوص در آنچه به زندگى دنيا و مصالح جامعه هاى انسانى و نيازمنديهاى غرايز بشرى مربوط مىشود ، و در آنچه آمدن قرنها و نسلها و تغيير پذيرفتن آداب و رسوم و تحوّل دورانها و پيشرفت فرهنگها مستلزم آن است ، آرى اين گونه موانع بر سر راه او انباشته نبود . و او - در هر حال - يك حاكم مسلمان قرآنى بود كه به قرآن كريم بواقع عمل مىكرد ، از اين رو ستمكاران را به يارى خود نمىگرفت و اعتمادى به ظالمان و بهره كشان نداشت ، و از ستم و جور و جوركنندگان يارى نمىخواست ( و كدام جور از جور اقتصادى و معيشتى بزرگتر ؟ . . . ) ، و بدون اهتمام به كارهاى ضعيفان و بيچارگان و ناكامان به خواب نمىرفت ، و از جگرهاى سوخته و شكمهاى گرسنه همچون ديگران غافل نمىماند ، و بر سيرى ستمكاران و گرسنگى ستمديدگان آرام نمىگرفت ، و اينها خصوصيّات يك حاكم مسلمان قرآنى است كه على « ع » آنها را عملى كرد ، تا ديگران - اگر مدّعى حكومت اسلامى هستند - عذرى براى تخلَّف نداشته باشند .
و چون در بارهء همهء اين امور به كارگزاران خود در بلاد اسلامى سفارش مىكرد - چنان كه در خطبه ها و نامه هاى او آمده است - يقين پيدا مىكنيم كه اين امور ، و از جملهء آنها مراقبت بر بازارها ، ارتباطى با مقام عصمت آن امام « ع » نداشته است ، بلكه امور در سطح موازين
الحياة ( فارسي ) — صفحة 703
مساهمون: محمد رضا حكيمي
ص٧٠٣