نگاهى به سراسر فصل
آنچه در اين فصل پايانى مختصر به آن اشاره كرديم ، همان چيزى است كه مقتضاى برادريى است كه از يگانگى در عقيده و جهتگيرى در زندگى برمىخيزد ؛ پس مؤمن هر كس را در ايمان با او هم درجه است در مال و امكانات خويش با خود همسان مىدارد ؛ و كسى را كه در دين بر او برترى دارد ، در مصرف كردن مال خويش از خود شايسته تر مىشمارد ، تا خدا بنگرد كه دين در نزد وى گرامىتر از مال است ، و اولياى خدا در نزد او از اهل و عيال - به تعبير امام علىّ بن ابى طالب « ع » - مكرّمترند . « 1 » و در « تربيت جعفرى » بيان آيهء « اخوّت قرآنى » چنين آمده است :
« * ( إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ ) * بنو أب و أمّ ، و إذا ضرب على رجل منهم عرق سهر له الآخرون « 2 »
( 1 ) مؤمنان برادرانند - پسران يك پدر و يك مادر - و اگر رگى در يكى از ايشان آسيبى ببيند ، ديگران نيز به دردمندى او بيدار مىمانند » ؛ و در بارهء اهميّت اين سخن هر چه مىخواهى بگو و باك مدار .
- پس آيا رفتار برادرانه ، در اقتصاد و معيشت و زندگى ، در ميان پسران يك پدر و مادر ، به چه شكلى و بر چه پايه اى بايد صورت بگيرد ؟ يعنى : در ميان كسانى كه اگر رگى از يكى از آنان آسيبى ببيند ديگران از درد آن بيدار مىمانند ؟
- آيا جز به صورت قوانينى كه شايسته است به نام « مكتب اقتصادى اسلام » خوانده شود ؟
ما در اين آخرين نگاه ، پنجاه « تنبيه » - كه از تعاليم اسلامى ( قرآنى و حديثى ) بدست آمده است - مىآوريم . . . و بسا هست كه مطالبى را دوباره - با وجود مكرّر شدن - در اينجا ياد آور شويم ، زيرا كه ابعاد اين تعاليم ( آيات و احاديث مربوط ) ، از اين جنبه هاى محتوايى كه در فصلهاى « الحياة » ، مورد ملاحظه و استفاده و استنباط قرار گرفته است ، تا كنون ( چنان كه بايد و شايد و به صورتى مجموعى و سازنده و با
هامش
« 1 » . « احتجاج طبرسى » 1 / 354 .
« 2 » . « اصول كافى » 2 / 165 .