- با مسائل مربوط به انفال ، - با « حق معلوم » ، - با بذل ماعون ( اسباب خانه ) ، - با حقوق مسلمان ، - با حقوق همسايه ، - با حقوق اهل روستا و شهر ، - با حقوق برادرى اقتصادى ، - با جلوگيرى از فقر ديگران ، - با مواسات ، - و با ايثار . . . « 1 » و اينها همه بايد در استنباط - با مجموع ديد اسلام در بارهء « تكاثر » ، « فقر » ، « انسان » و « كرامت انسانى » - بخصوص اگر قصد ما استخراج حدود حصرى يا تعميمى حكمى باشد ، بژرفى در نظر گرفته شود .
و ما در « نگاهى به سراسر فصل » بيست و پنجم ، از « باب يازدهم » ، در بارهء جدايى « كنز » از موضوع « زكات » بحث كرديم ، خوانندگان مىتوانند به جلد چهارم رجوع كنند . « 2 » صاحب تفسير « برهان » « 3 » ، از « تفسير قمى » در بارهء آيهء « كنز » چنين نقل كرده است : « خدا گنج ساختن سيم و زر را حرام كرده و به انفاق آن
هامش
« 1 » . و با آنچه در قرآن و حديث ، در بارهء « اقامهء عدل » و « گسترش قسط » رسيده است ، آيات و احاديثى بسيار بسيار ، با لحنى قاطع كه به هيچ روى قابل تأويل و تغيير نيست ، و با هيچ سستى يا اهمالى ، يا امروز و فردا كردنى ، يا با سرمايه دارى و سرمايه داران ساختنى نمىسازد كه نمىسازد . در سراسر « الحياة » - بويژه در جلد سوّم تا ششم - كه مربوط به اقتصاد اسلامى است - از اين گونه آيات و احاديث جهت بخش حياتآفرين و فردساز و جامعه پرداز فراوان آمده است ؛ بايد در اين آيات و احاديث بيش از آنچه به نظر بيشترى از اهل فضل و علم و صاحبان نظر و تخصّص مىآيد ، دقت و ژرفكاوى شود
« 2 » . ( جلد چهارم / 224 به بعد ) .
« 3 » . عالم و محدّث و مفسّر معروف ، سيّد هاشم بحرانى ( م : 1107 ق ) .