منطقى « ابن سينا » در تقسيم علم به دو بخش معروفش بهجاى اينكه حكم را قيد تصور قرار دهد تصديق را قيد قرار داده است ولى در هرحال با توجه به اشتراك لفظ و اصطلاح مخصوص فلاسفه كه گاهى حكم را به جاى تصديق و گاهى ديگر تصديق را بهجاى حكم بهكار مىبرند ، اين گونه اشكالات به كلى مرتفع خواهد شد و تقسيمى كه در سخن « ابن سينا » مطرح گرديده صحيح و بىپيرايه خواهد بود و هيچگونه نيازى هم به توجيه شارح « مطالع » در تصحيح اين تقسيم پيدا نخواهيم كرد تا ناگزير باشيم بگوئيم منظور « ابن سينا » در اين دو عبارت بالا اصلا تقسيم علم به دو گونه تصور نبوده و اگر هم بوده يك تقسيمى كه حاصر و محيط به تمام اقسام باشد نبوده است . به دليل آنكه اين تقسيم بخش عمدهء خود را كه تصديق است اصلا بهحساب نياورده است ، بلكه منظورش تنها اين بوده كه علم گاهى بدين صورت ظهور پيدا مىكند و گاهى ديگر بهصورت ديگر و وجه ديگرى حصول مىيابد .
هامش
- صورت قطع و بدون ترديد و شرط انجام مىگيرد . طرفين قضيه حمليه را « موضوع » و « محمول » مىگويند و طرفين قضيه شرطيه « مقدم » و « تالى » . در اصطلاح فلسفهء اسلامى يكى از احكام قضيهء شرطيه اين است كه صدق يا كذب قضيه شرطيه بسته به صدق يا كذب طرفين قضيه نيست ممكن است مقدم و تالى قضيه هر دو صادق باشند و يا هر دو كاذب باشند اما در هرحال شرطيه صادق است . در منطق جديد قضيه شرطيه كه به عنوانnoitacilpmiشناخته مىشود به چهار صورت تحليل و تجزيه مىشود كه تنها در يك صورت از اين چهار صورت قضيه شرطيه كاذب مىباشد اما در صورتها و احتمالات ديگر قضيه پيوسته صادق است .
به جدول صدق زير توجه فرمائيد : بطوريكه ملاحظه مىشود در ستون آخر طرف راست زير علامت « » كه دلالت بر شرطيت دارد فقط يك علامت كذب ترسيم شده و معنايش اين است كه اگر مقدم صادق باشد و تالى كاذب باشد قضيهء شرطيه نيست و در غير اين صورت « در تمام احتمالات ديگر پيوسته قضيه شرطيه صادق مىباشد .