ولى بالاخره دو نوع از مفهوم جنسى علم خواهند بود كه بدان لحاظ بسيط مىباشند . و همانگونه كه سپيدى و سياهى دو نوع متمايز و بسيط براى رنگ مطلق مىباشند ، تصور و تصديق نيز بدينگونه مىباشند كه براى واحد جنسى و بسيط مفهوم علم مطلق دو نوع متمايز و بسيط شمرده مىشوند . اما اندراج انسان و فرس در تحت جنس حيوان و اندراج اسود و ابيض تحت يك واحد جنسى همچون كيف مبصر ، يكسان نيست ؛ زيرا واحدهاى نوعى همچون انسان و فرس ، كه بالاخره از مركبات خارجيهاند نه از بسائط ، از مأخذهاى جنسى و فصلى متفاوت ، تركب مىيابند و فرق ميان بسائط و مركبات خارجيه در همينجا به خوبى معلوم مىگردد ؛ زيرا جنس و فصلى كه براى بسائط خارجيه نظير علم تصديقى و علم تصورى و سياهى و سپيدى در نظر مىگيريم فرضى و اعتبارى است و اين بسائط هم در وجود و تحصل عينى و هم در جعل و تشكل جنس و فصل يعنى جهت مشترك و جهت امتياز تحليلى ذهنى هر دو يكسانند و تفاوت حقيقى ميان آنها نيست . اما در مركبات خارجيه جنس با فصل حقيقة با يكديگر مغايرت دارند و داراى مأخذهاى متفاوت عينى و خارجى مىباشند .
هامش
- چگونه مىتواند راهگشاى فلسفه كه دانش هستىهاى عينى است قرار گيرد ؟ مفاهيم تصور و تصديق منطقى هم يكى از اين مسائل است كه در انطباق به علوم حقيقى ما نمىتواند به كار برده شود تا ثمرات علمى از آن بدست آيد . پاسخ اين سئوال اين است كه معقولات ثانيه با اين خصوصيات كه عروض و اتصافشان هر دو در ذهن است هرچند بسيار مجردند و به اين حد از تجرد بدون واسطه قابل انطباق به هيچيك از حقائق هستى و عينى نمىباشند اما در عينحال اين معقولات ، با چند واسطه از نهادهاى هستىهاى عينى بدست مىآيند و بالاخره به نوعى از گوناگونيهاى حقائق هستى حكايت مىكنند . مثلا كليت يا عموميت كليات و عمومات هر چند كه يك پديده و عارضهء عقلانى است اما از يك « وجه مشترك » كه احيانا در ميان گروهى از موجودات و حقائق عينى حكمفرمائى مىكند حكايت مىكند . اين « وجه مشترك » عينى را گاهى « فيلسوف » در كتاب اسفار به « مشترك تحصلى » تعبير كرده است اما نگارندهء اين سطور تفسيرى بر « مشترك تحصلى » نگاشته است كه خوانندگان در كتاب « هرم هستى » مطالعه خواهند كرد . و خلاصهء نظر اين نگارنده اين است كه قدر مشترك تحصلى چيزى بهجز فرد بالذات كه طبيعت و ماهيت كليه با حمل شايع ذاتى بر آن تطبيق مىكند ، نيست .