تخطي إلى المحتوى الرئيسي

آگاهى و گواهى ترجمه و شرح انتقادى رساله تصور و تصديق ( فارسى ) — صفحة 97

مساهمون:

ص٩٧
آن به‌گونهء برتر و مسلم‌تر ثابت خواهد بود ، و يك‌چنين احتمالى از حدود امكان و پذيرش منطقى به مراحلى دور تر خواهد بود .

تصديق و تصور را چگونه بدست مىآوريم ؟

پيرامون اين سئوال « شارح مطالع » مىگويد : اين نكته بايد معلوم گردد كه اين مطلبى كه مؤلف كتاب پيرامون تصديق پذيرفته است از چند لحاظ مورد نظر و ايراد است : « نخست » اينكه تصديق گاهى از قول شارح بدست مىآيد ، همانگونه كه گه‌گاهى تصور از حجت و دليل تحصيل مى - گردد . اما تصديقى كه از قول شارح بدست مىآيد مانند آن هنگامى است كه حكم قضيه بىنياز از اكتساب است ولى تصور يكى از طرفين قضيه اكتسابى است . در اين هنگام تصديق قهرا اكتسابى خواهد بود و اكتساب آن از قول شارح است . و اما آن تصورى كه از حجت و دليل تحصيل مىگردد ، چون بر وفق نظريهء مصنف حكم پيوسته يك نوع تصورى بيش نيست اين گونه تصور قهرا از حجت و قياس بدست مىآيد . « دوم » آنكه تصور مقابل تصديق است و هيچ مقابلى جزء مقابل ديگر نخواهد بود ، اما « وحدت » كه پنداشته شده جزء مقابل خود « كثرت » است بايد متوجه بود كه ميان وحدت و كثرت اصلا تقابلى نيست و اين مطلبى است كه پيشروان فلسفه پذيرفته‌اند . « سوم » آنكه ادراكات چهارگانه ( تصورات ثلاثه و حكم ) علوم جداگانه‌اى مىباشند و نمىتوان همهء آنها را زير عنوان يك علم واحد مندرج نمود . و بدين‌ترتيب روش گزيده‌ترين تقسيم اين است كه گفته شود كه علم يا حكم است يا حكم