سايل گويد ما ذكرتم غير صحيح بجميع المقدمات و الالم يتخلف عنه لكنه يتخلف فى صورة اللالى و الجواهر و آن را نقض اجمالى خوانند و اگر دليل را مسلم دارد و مدلول را مسلم ندارد . و دليل گويد بر آنچه منافى ثبوت مدلول بود آن را قلب يا معارضه بالمثل يا بالغير خوانند و امثله هر سه ذكر رفت
و قلب نيز بحقيقت نوعى از معارضه است و بيشتر اهل نظر مطلق اين قسم را معارضه خوانند و نقض اجمالى و معارضه در مقدمات دليل نيز وارد شود و چون آن مقدمات كسبى باشد و آن نقض را كه در مقدمه وارد شود ، به نسبت به آن مقدمه ، معارضه در مقدمه خوانند و به نسبت با مجموع دليل ، نقض تفصيلى بر طريق اجمالى ، زيرا كه بر مقدمه معينه وارد است و آن معارضه را كه در مقدمه واقعشود بنسبة به آن مقدمه معارضه در مقدمه خوانند و به نسبت با مجموع دليل ، مناقضه بر طريق معارضه
و چون سايل منع مقدمه از مقدمات دليل كند بر معلل بناچار دفع آن لازم شود : بدليلى ديگر اگر مقدمات برهانى از اتمام دليل باشد يا تنبيهى اگر مقدمه ضرورى باشد و چون او بر آن مقدمه دليل گويد اقسام مذكوره مجموع عايد شود ، چه سايل مسلم دارد يا منع كند پيش از اتمام دليل يا بعد از آن و همچنين ثالثا و رابعا تا بوقتى كه منتهى شود بامرى ضرورى كه قابل منع نباشد پس احد الامرين لازم آيد : الزام مانع يا افحام معلل .
فصل سوم در آداب مناظره
بدان كه در مناظره پانزده شرط بايد رعايت كرد .
اول آنكه در هر علمى بقوانين و اصطلاحات آن علم بحث كند .
دوم آن كه سخن را بوجهى ادا كند كه در اختصار به حد الغاز نرسد و در اطناب بملال نكشد .