در سند چنان كه عوام بن مراجم كه براى مهمله و جيم است و ابن معن مزاحم بزاى منقوط و حاء نقل كرد .
و در متن چنان كه در حديث من صام رمضان و اتبعه ستا صولى شيئا نقل كرد چنان كه حديث زيد بن ثابت را كه ان النبى صلّى اللّه عليه و آله احتجر فى المسجد اى اتخذ حجرة « 1 » من حصير او غيره يصلى فيه ابن لهيعه احتجم نقل كرد .
و مسلسل عبارتست از حديثى كه رجال اسناد او بوقت روايت آن متتابع باشند .
و مختلف عبارتست از حديثيكه ميان معنى او و معنى حديث ديگر بحسب ظاهر مضادتى باشد و علما در جمع ميان آن بحسب امكان يا ترجيح احدى بر ديگرى اجتهاد بسيار نموده باشند و تصانيف بىشمار كرده .
و ناسخ عبارتست از حديثيكه حكم شرعى را كه برو سابق بوده باشد رفع كند .
و منسوخ عبارتست از هر حديثى كه حكم او را رفع كرده باشند بدليل شرعى متأخر از او ، و علمأ در بيان ناسخ و منسوخ تصانيف بسيار كردهاند .
و محى السنة ابو محمّد حسين بن مسعود الفرا صاحب مصابيح هر حديثى را كه در صحيح بخارى يا مسلم يا احد الصحيحين مذكور است صحيح نام نهاده و هر چه ابو داود سجستانى و ابو عيسى ترمدى و غير ايشان از ارباب احاديث در تصانيف خود آوردهاند حسن نام نهاده و هر چه در بعضى از روات آن طعنى بود يا مرسل يا منقطع الرواية يا مدلس يا مضطرب بود آن را ضعيف نام نهاده و هرچه را كه يكى از ثقات نقل كرده بود و آن حديث از ديگرى نقل نيفتاده غريب و آن را كه طريق اسناد او در ميان طرق مشهور و معروف نبود منكر و آنچه پيش اهل حديث وضع آن بثبوت رسيده بود موضوع . و بعضى هر حديثى را كه عايد است با دلايل ذات و صفات باريتعالى و شرح افعال و اسماء او و بيان اسلام و ايمان و عرفان آن را حديث اصول خوانند و هر
هامش
( 1 ) حجره پرده مانندى است كه مانع ديدن باشد .