چه بعضى اشعار و خطب و رسايل نيز همچنين است و نيز تحدى چنان كه به جميع قرآن واقع شد ببعض آن نيز واقع شد .
و گروهى گفتند اعجاز به دو از جهت آنست كه مشتملست بر غيوب و اينهم ضعيف است چه بعضى از سور مشتمل بر غيب نيست و نيز كلام صاحب كهانت و احكام نجوم و تعبير همه مشتملند بر اخبار از غيب و اصح اقوال پيش ائمه تفسير آنست كه اعجاز به دو از جهت نظم و تركيب است چه تركيب را دو طرف است يكى كمال و ديگرى نقصان .
كمال آنست كه در فصاحت و بلاغت بغايتى رسد كه بهتر از آن صورت نه بندد .
و نقصان عكس اين معنى است و اعجاز باعتبار قسم اول تواند بود و آن از جهت تناسب حروف و حركات و تنفيذ مفردات بود بحيثيتى كه از توحش و تنافر خالى ماند با رعايت محسنات تراكيب از تسجيع و ترصيع و تشبيه و غير آن چنان كه در علم بديع ذكر رفت يا از جهت دلالت تركيب بر كثرت فوايد و معانى كه تعبير از آن بامثال آنحروف و كلمات ديگرى نكرده باشد و نتواند كرد يا از هر دو جهت و در هر آيتى از آيات قرآن اين هر دو معنى حاصل است چه خلو الفاظ از تنافر و توحش تا حديست كه اگر در جميع ساعات و عموم اوقات بتلاوت آن مشغول باشد نه خواننده را از آن سآمتى و نه شنونده را ملالتى بلكه پيوسته لذت آن در ترقى بود و هر دم ذوقى ديگر متلقى و ظاهر است كه انواع مزينات تراكيب و اصناف محسنات اساليب كه بناى علم بديع و معانى و بيان بر آنست ازو ماخوذ و مصور است و در او ثبت و مقرّر و پيش علماء ملت و امناء طوايف محقق است كه از عهد رسالت و ايام دولت خاتم نبوت تا اينوقت غواصان لجه حقيقت و سياحان بيداى شريعت با انظار دقيقه و افكار عميقه ايشان از حصر فوايد آن به عجز و قصور و وهن و فتور اذهان خويش معترف شدند .
و از عبد اللّه بن عباس منقولست كه شبى تا سحر حضرت امير المؤمنين عليه السّلام
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى ) — صفحة 365
مساهمون: أبو الحسن الشعراني
ص٣٦٥