فصل هفتم [ اضافات و الحاقات ]
در اضافات و الحاقات و جملتان و فذلك . هرگاه كه مجموعى مكتوب شود يا باقي از حساب مثبت گردد و وجهى ديگر مغاير آنچه در تفصيل جمع آمده باشد بدان مضاف شود آن را اضافت و الحاق خوانند .
و حينئذ خالى نباشد از آنكه مبلغ جمع يا باقى را در حشو نوشته يا در بارز اگر در بارز نوشته باشند آن اضافت يا الحاق را به مقدار جمع يا باقى بكشند و وجوهات مضافه يا ملحقه را در زير آن تفصيل دهند و چون از تفصيل فارغشود بجملتان يا جملتاه به قدر آن اضافت يا الحاق بكشند و سر بالاى اصل جمع يا باقى و و آنچه مضافشده باشد در زير آن بنويسند و جمع يا بافى مبلغى را گويند كه در زير آن جملتان يا جملتاه آمده باشد و اگر چنان كه يكدو نوبت اين اضافه يا الحاق مكرر شود آخرين را الجملتان يا جملتاه نشايد كشيد بلكه فذلك المجموع بكشند ديگر ير آن اضافت بسيار نشايد كرد .
و اگر مبلغ جمع يا باقى در حشو نوشته باشند و همچنان در حشو اضافت كنند بلفظ و اضيف يا الحق الى ذلك يا اليها يا مجرد اليها بىمد بسيار نويسند و علامت يكون كه رقم بب است بعد از تقدير اضافت و ذكر مبلغ هم در حشو ثبت كنند و حاصل هر دو مبلغ اصل جمع يا باقى با مبلغ مضاف با بارز آورند .
و اگر چنانچه اين اضافت در حشو مكرر شود آخرين حاصلرا در بارز آوردند . نوبت اول يا دوم را مثلا همچنان در حشو ذكر كنند بر هر يك حاصل باز اضافت و الحاق ميكنند بر وجه مذكور تا چندانكه به آخر رسد و علامت آخر حاصل فذلك باشد بمد اندك بعرض باينصورت ء - - - - - - - - و حد عدد آنكه اضافت و الحاق خواه بر بارز باشد و خواه بر حشو تا چند نوبت روا باشد تعيين نكردهاند اما هر چند كمتر مكرر شود پسنديدهتر باشد و صورت هر يكى نموده مىشود و صورت آنچه در بارز اضافت شود اينست :