چند نوعست :
اول تعقيد معنى چنان كه ابو تمام گفت در حق پدرى و پسرى از خوارج كه ايشانرا صلب كردند اول پدر را و آخر پسرش را
ثانيه في كبد السّماء و لم يكن * كاثنين ثان إذ هما في الغار « 1 »
دوم تناقض چنان كه :
أرى هجرها و القتل مثلين فاقصروا * ملامكم فالقتل أغنى و أيسر
سيم ممتنع چنان كه ابو نواس گفته :
با أمين اللّه عش أبدا « 2 » * دم على الأيّام و الزّمن
چهارم مخالفت عرف و عادة چنان كه :
و خال على خدّيك يبدو كأنّه * سنا البرق في دعجاء باد وجومها
متعارف آنست كه خال سياه باشد و روى خوبان سفيد .
پنجم نسبت كردن چيزى به چيزى كه او را آن نباشد چنان كه :
فربّما * أمرّ مذاق العود و العود أخضر
ششم قلب معنى با غير آنچه قصد او باشد چنان كه :
فديت بنفسه نفسي و مالي
چه مراد اين است كه فديت نفسه بنفسى و مالى .
هفتم - آنكه در مدح اوصاف جسمانى هم چو زينت و جمال اكتفا كند چنان كه :
هامش
( 1 ) يعنى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و ابو بكر در غار پنهان بودند و اين دو تن در منظر مردم
( 2 ) تقطيعش چنين است يا امى فاعلن ن اللّه عش مستفعلن ابدا فعلن و مصرع دوم همچنين