بلكه از تست چرخ را تمكين * بلكه از تست ماهرا اظهار
چهارم تشبيه مشروط چنان كه :
ماهى ار ماه ناورد كاهش * چرخى ار چرخ نشكند زنهار
عزما به مثل النّجوم ثواقبا * لو لم يكن فى الثّاقبات افول
پنجم تشبيه اضمار و آن عبارتست از آنكه شاعر چيزى را به چيزى مانند كنند و ظاهر چنان نمايد كه مقصود چيزى ديگر است و مقصود خود آن بود چنان كه
و من كنت بحرا له يا علىّ * فلم يقبل الدّرّ الا كبارا
و از پارسى چنان كه :
گر تو چرخى چرا عدو است نگون * ور تو ماهى چرا عدو است نزار
ششم تشبيه تسويه و آن عبارتست از آنكه شاعر يك صفت از صفات خويش و يك صفت از صفات مشبه به بگيرد و هر دو را بيك چيز مانند كند كه هم از آنقبيل باشد چنان كه
صدغ الحبيب و حالى كلاهما كالّليالى * و ثغره فى صفاء و ادمعى كالّلالى
و از پارسى چنان كه :
جاى خصمت چه جاى تست رفيع * آن تو تخت و آن خصمت دار
هفتم تشبيه الكنايه و آن عبارتست از آنكه شاعر از مشبه كنايت كند بر مشبه به چنان كه :
بدت قمرا و مالت خوط بان * و فاحت عنبرا و رنت غزالا
و از پارسى چنان كه :
چون تو در روز شب كنى پيدا * چون تو بر خاك گل كنى ديدار
شام گردد چو صبح زرد لباس * صبح گردد چو شام تيره شعار
و چنان كه :
فامطرت لؤلؤا من نرجس و سقت * وردا و عضّت على العنّاب بالبرد