و فصاحت بلفظ و از اينجاست كه گويند معنى بليغ و لفظ فصيح بدون عكس ، و بلاغت عبارتست از بلوغ متكلم در تأديه و ادراك معانى به حدى كه خواص تراكيب را بانواع تشبيه و مجاز و كنايت چنان كه حق آن بود ادا نمايد يا استيفا تواند نمود و از اركان بلاغت يكى ايجاز است و ايجاز عبارتست از بيان معنى بأقل ما يمكن و آن به دو قسمست يكى ايجاز قصر كه آن عبارتست از تقليل لفظ و تكثير معنى چنان كه حقتعالى فرمود : خذ العفو و أمر بالعرف و اعرض عن الجاهلين كه تمام مكارم اخلاق در اينچند كلمه مندرج است و دوّم ايجاز حذف كه عبارتست از استغناء بمذكور از آنچه غير مذكور بود چنانچه فرمود لو ان قرآنا سيرت به الجبال او قطعت به الارض او كلم به الموتى كه جواب او مذكور نيست يعنى لكان هذا القرآن .
دوم از اركان بلاغت تأكيد است و آن عبارتست از تقويت معنى و تقرير آن اما باظهار چنان كه قابوس گفت
يا ذا الّذى بصروف الدّهر عيّرنا * هل عاند الدّهر الا من له خطر
اما ترى البحر يعلو فوقه جيف * و يستقرّ باقصى قعره الدّرر
و فى السّماء نجوم ما لها عدد * و ليس تكسف الا الشّمس و القمر
يا بعزيمت چنان كه حقتعالى فرمود : فلا اقسم بمواقع النجوم و انه لقسم لو تعلمون عظيم انه لقرآن كريم يا بتكرار چنان كه الله الله و الاسد الاسد
سيم اصابتست در طريق تشبيه و تمثيل چنان كه در بيان ذكر كرده شد .
چهارم حفظ شرايط تقديم و تأخير چنان كه در معانى داده شد .
پنجم آنكه فصل و وصل بموضع خود واقع شود و اين موقوفست بر مواضع عطف و استيناف و وقوف بر كيفيت ايقاع حروف عطف و بلغاء در اين باب تا بحدّى مبالغه كنند كه گويند بلاغت عبارتست از معرفت فصل و وصل و در معانى بدين اشارتى كرده شد .
اما فصاحت صوغ كلام است بر وجهيكه قاصر نشود از اتمام فهم معنى او