چهل روز آن را نگاه دارد ملعون است ، و صاحب كالايى كه در حال سختى بيش از سه روز آن را نگاه دارد ملعون . ، صاحب « وسائل » مىگويد : « اين تعيين مدّت حمل بر آن مىشود كه در كمتر از مدّت ياد شده نيازى ضرورى بهم نمىرسد . . . » . « 1 » پس زمان ياد شده ( يعنى چهل روز در فراوانى و سه روز در سختى ) موضوعيّت ندارد ، و ملاك اصلى ، ورود فشار بر مردم و صدق كردن احتكار است .
« مشكل است قبول كنيم كه « چهل روز » و « سه روز » شرعا موضوعيّت دارند ، اگر چه بعنوان « جعل امارهء شرعى » ؛ بلكه آنچه ظاهر مىشود اين است كه تعيين اين دو مدّت به لحاظ اعم و اغلب احوال است ، زيرا انسان - هر چند در وضعيّتى سخت به سر برد - غالبا مىتواند قوت سه روز خود را فراهم آورد ؛ بنا بر اين عنوان « احتكار مضرّ » ، پس از اين سه روز صدق خواهد كرد ، چنان كه اگر حبس ( و احتكار ) ارزاق چهل روز ادامه يابد ، بيشتر مردم دچار كمبود و گرانى مىشوند ، هر چند در زمان فراوانى اجناس باشد ؛ پس ملاك در احتكار حرام ، سخت شدن زندگى براى مردم است . شهيد ثانى ، در « شرح لمعه » مىگويد :
احتكار به سه روز در حال گرانى و چهل روز در حال فراوانى مقيّد نمىشود ، و رواياتى كه در بارهء محدوديّت زمانى رسيده است حمل بر حصول نياز در اين مدّت مىشود ، كه احتمال آن در اين مدّت بيشتر است » . « 2 »
يا - محتكر ، بدتر از دزد
19 النّبيّ « ص » -
فيما رواه الإمام الكاظم : . . . لئن يلقى الله العبد سارقا أحبّ إليّ من أن يلقاه قد احتكر طعاما أربعين يوما . . . « 3 »
هامش
« 1 » . « وسائل » 12 / 312 - 313 .
« 2 » . « الاحتكار و التّسعير » / 28 - 29 ؛ « الرّوضة البهيّة » 3 / 299 .
« 3 » . « معانى الاخبار » 1 / 148 .