( 5 ) - احاديثى كه براى كسب و تجارت چارچوب قرار مىدهند كه از حدّ خود تجاوز نكند ، مانند اين سخن امام صادق « ع » : «
ليكن طلبك للمعيشة فوق كسب المضيّع و دون طلب الحريص . . . « 1 »
( 1 ) بايد تلاشت براى زندگى بيشتر از اشخاص كم كار و تنبل باشد و كمتر از آدمهاى حريص . . . » . اين حديث و امثال آن ، كاسب و بازرگان مسلمان را به آن فرا مىخوانند كه نه كم كار و تنبل و وقت ضايعكن باشد ، نه حريص و مال دوست و ثروت پرست . و اكنون اين كجا و « بازرگانى آزاد » به روش « اقتصاد نو » كجا ؟ چرا ما كه حدود دستورهاى اسلامى را نمىدانيم يا خود را به نادانى مىزنيم ، به نام اسلام سخن مىگوييم و آن را دينى معرّفى مىكنيم كه اين سرمايه داريهاى ستمگرانه و اقتصاد تكاثرى را قبول دارد ، اقتصادى مكندهء خون مردم ، ويرانكنندهء اصول زندگى عادلانه ، و محوكنندهء بنيانهاى فضيلت و انصاف . آيا اسلام به همهء اينها رضايت مىدهد ؟ و آيا اين موضعگيرى ، سبب بلندى نام اسلام و ترويج اين دين ، و دفاع از آن و از فقه و احكام آن ، و از مديريّت مالى آن خواهد بود ، مديريّتى كه بتواند دست توده ها را بگيرد ؟
( 6 ) - احاديثى كه مىگويند كسب حلال دشوار است ، و جنگيدن در برابر شمشيرها آسانتر از به دست آوردن مال حلال است ، و اينكه مال حلال جز از راه كسبهاى معتدلانه فراهم نمىآيد ، و نتيجهء اقتصاد تكاثرى نمىتواند باشد - چنان كه پيامبر اكرم « ص » - به روايت امام صادق « ع » - مىفرمايد : «
فاتّقوا الله و أجملوا في الطَّلب . . . فاطلبوا أرزاقكم من حلال ، فإنّكم إن طلبتموها من وجوهها أكلتموها حلالا ، و إن طلبتموها من غير وجوهها أكلتموها حراما . « 2 »
( 2 ) از خدا بترسيد ، و در طلب مال از حدّ اعتدال تجاوز نكنيد . . . روزيهاى خود را از راه حلال به دست آوريد ، زيرا كه اگر روزى را از راههاى ( صحيح و حلال ) خود به دست آوريد ، روزى حلال خوردهايد ، و اگر جز از راههاى خود
هامش
« 1 » . « وسائل » 12 / 30 .
« 2 » . « وسائل » 12 / 29 .