«
من طلب التّجارة استغنى عن النّاس « 1 »
( 1 ) هر كس در پى كسب و تجارت رود از مردم بىنياز شود » . و در حديث ديگرى مىفرمايد : «
استعينوا ببعض هذه على هذه ، و لا تكونوا كلولا على النّاس « 2 »
( 2 ) به كمك برخى از امور دنيا برخى ديگر را سامان دهيد ( و با كار حلال و خريد و فروش و تلاش ، زندگى خويش را اداره كنيد ) ، و بار دوش ديگران مباشيد » . ( 3 ) - احاديثى كه مىگويند ، هر كس كار و كسب را ترك كند ، دعايش مستجاب نخواهد شد . « 3 » و به خوبى آشكار است كه كسب و كارى كه ترك آن باعث مىشود تا دعاى شخصى رد شود ، بازرگانيهاى آزاد و تكاثرى نيست ، كه به نصّ قرآن كريم و احاديث ، موجب تعهّد - فراموشى و طغيانگرى است .
بنا بر اين ، پولهاى كلانى كه از راه بازرگانيهاى آزاد - در اقتصاد نوين - به دست مىآيد ، با روشهايى كه بازرگانان متكاثر خوب با آنها آشنايند ، هيچ گاه آن كسب و تجارت عادلانه و حلالى نيست كه اسلام آن را مىپذيرد ، هر چند اين گونه بازرگانان مسلمان باشند .
( 4 ) - احاديثى كه به اعتدال در كسب مال فرا مىخوانند ، و از تكاثرگرايى و مالاندوزى بر حذر مىدارند ، و آن را مهلك مىشمارند ، مانند اين سخن امام علىّ بن ابى طالب « ع » : «
. . . فخفّض في الطَّلب ، و أجمل في المكتسب . . . و إيّاك أن توجف بك مطايا الطَّمع ، فتوردك مناهل الهلكة . « 4 »
( 1 ) طلب مال را سبكتر گير ، و با اعتدال كسب كن . . . و از آن بپرهيز كه مركب طمع تو را بردارد و به آبشخورهاى هلاكت درافكند » .
هامش
« 1 » . « وسائل » 12 / 4 .
« 2 » . « وسائل » 12 / 18 .
« 3 » . سه حديث از اين احاديث در فصل 5 ، از همين باب گذشت ، ملاحظه شود ( در همين جلد / 469 - 471 ) .
« 4 » . « نهج البلاغه » / 929 ؛ « عبده » 3 / 57 .