( 1 ) پيامبر « ص » : تاجر فاجر است ، و فاجر در آتش ، مگر آن كس كه حق خود را بگيرد و حق ديگران را بدهد . 7 الإمام علي « ع » -
الأصبغ بن نباتة قال : سمعت أمير المؤمنين « ع » يقول على المنبر : يا معشر التّجار ! الفقه ثمّ المتجر ! الفقه ثمّ المتجر ! الفقه ثمّ المتجر .
و الله للرّبا في هذه الامّة أخفى من دبيب النّمل على الصّفا . . . « 1 »
( 2 ) امام على « ع » - اصبغ بن نباته مىگويد : از امير المؤمنين شنيدم كه بر بالاى منبر مىگفت : اى صنف تاجر و كاسب ! اوّل فقه بعد تجارت ! اوّل فقه بعد تجارت ! اوّل فقه بعد تجارت ! كه به خدا سوگند ، « ربا » در اين امّت پوشيده تر از راه رفتن مورچه است بر روى سنگهاى صاف . بنگريد ! مقصود از « متجر » ( تجارت ) ، در اين گونه احاديث ، مطلق كسب و معامله و داد و ستد و خريد و فروش است ، حتى شامل توليد و توزيع نيز مىشود ، كه در همهء اينها بايد احكام شرعى و عادلانهء معاملات رعايت گردد ، تا به هيچ يك از دو طرف خريد و فروش ، بخصوص خريدار ( و بويژه خريدار ناوارد ، يا مجبور به خريد و نيازمند به آن ، يا كم درآمد ، يا محروم ) ، ستمى نرود و ظلمى نشود ، و رباى پوشيده نيز به داد و ستد سرايت نكند ، و حقّ هيچ كس ضايع نگردد ، كه ضايع شدن حقّ يك تن مانند ضايع شدن حقّ همگان است .
و خوانندگان خوب توجّه دارند كه تكرار اين جمله : «
الفقه ثمّ المتجر
» ( اوّل فقه بياموزيد بعد به كار خريد و فروش بپردازيد ) ، تأكيد سختى است بر اين تكليف شرعى كه هر كس مىخواهد به كار تجارت و
هامش
« 1 » . « كافى » 5 / 150 .