حديث
1
الإمام الصّادق « ع » : . . . فإذا أردت أن تعرف سعة حكمة الخالق و قصر علم المخلوقين ، فانظر إلى ما في البحار من ضروب السّمك ، و دوابّ الماء و الأصداف ، و الاصناف الَّتى لا تحصى و لا تعرف منافعها ، إلَّا الشّيء بعد الشّيء ، يدركه النّاس بأسباب تحدث . . . ممّا يقف النّاس عليه حالا بعد حال ، و زمانا بعد زمان . . . « 1 »
( 1 ) امام صادق « ع » : . . . اگر بخواهى از گستردگى حكمت آفريدگار و كمى دانش آفريدگان آگاه شوى ، به گونه هاى مختلف ماهى و جانوران آبى و صدفها بنگر ، و به انواعى كه سودمنديهاى آنها شمارشپذير نيست و شناخته نمىشوند مگر يكى از پس ديگرى نظر كن ، كه مردم آنها را با وسايل تازه اى كه ساخته مىشود مىشناسند . . . چيزهايى كه مردمان در احوال و زمانهاى مختلف - يكى پس از ديگرى - به وجود آنها پى خواهند برد . . . ، در تعبير « بأسباب تحدث با وسائل تازه اى كه ساخته مىشود » ، و اين تعبير : «
ممّا يقف النّاس عليه حالا بعد حال و زمانا بعد زمان
چيزهايى كه مردمان در احوال و زمانهاى مختلف - يكى پس از ديگرى - به وجود آنها پى خواهند برد » ، اشاراتى آشكار به اين نكته وجود دارد كه اسباب و آلاتى جديد و اختراعاتى تازه پيش خواهد آمد ، و از طريق آنها آدمى به معرفت چيزها و شناخت آنچه در طبيعت و در آسمان و در زمين و در درياها وجود دارد ، پى خواهد برد .
2
الإمام الصّادق « ع » : . . . و اعتبر ذلك بأنّه قد يظهر الشّيء الطَّريف ممّا يحدثه النّاس ، من الأواني و الأمتعه . . . « 2 »
هامش
« 1 » . « البحار » 3 / 109 .
« 2 » . « بحار » 3 / 129 .