بعض « 1 » . . .
( 1 ) بدان كه مردمان چند طبقهاند ، كه زندگى برخى جز با كمك برخى ديگر سامان نيابد ، و هيچ طبقه اى از آن ديگرى بىنياز نباشد » . و اين جملهء
« لا يصلح بعضها إلَّا ببعض
( 2 ) زندگى برخى جز با كمك برخى ديگر سامان نيابد » ، كه در سخنان امام « ع » آمده است تأكيدى است بر ضرورت حضور طبقات شغلى در اجتماع ، كه به آن در احاديث ديگر نيز اشاره شده است ، از جمله در اين سخن امام صادق « ع » : «
النّاس لا بدّ لبعضهم من بعض « 2 »
( 3 ) مردمان ناگزير به يك ديگر نياز دارند » . و امام على « ع » ، اين نياز حتمى و ارتباط ضرورى ميان اصناف و طبقات اجتماعى را - به آن معنى كه ياد كرديم - در جاهايى ديگر از « عهدنامهء اشترى » توضيح داده است . مىفرمايد : «
فالجنود - بإذن الله - حصون الرّعيّة ، و زين الولاة ، و عزّ الدّين ، و سبل الأمن ، و ليس تقوم الرّعيّة إلَّا بهم « 3 »
( 4 ) لشكريان - به خواست خدا - دژهاى استوار مردمانند ، و مايهء شكوه حاكميّت ، و عزّت دين ، و امنيّت راهها ، كه آسايش مردم جز با وجود آنان تأمين نمىگردد » . امام « ع » با اين سخنان ، پيوند ضرورى و نياز قوامى اجتماع را به نيروهاى دفاعى به ياد مىآورد .
تعبيرهاى «
حصون الرّعيّة
دژهاى استوار مردمان » ، «
زين الولاة
مايهء شكوه حاكميّت ، «
عزّ الدّين
عزّت دين » ، و «
سبل الأمن
امنيّت راهها » ، هر يك فلسفهء پيوند ياد شده و جنبهء « قوامى پشتوانه اى » آن را ، و نياز قطعى جامعه به طبقهء لشكرى و سپاهى و اهميّت نيروى دفاعى را روشن مىسازد .
سپس در سخنان « عهدنامه » چنين آمده است : «
لا قوام للجنود إلَّا بما يخرج الله لهم من الخراج . . .
( 4 ) زندگى لشكريان جز با مالياتى كه در دين مقرّر شده است تأمين نمىشود » . و اين سخن اشاره است به نياز اقتصادى نيروهاى دفاعى به كمك مردمان . چون لشكريان و
هامش
« 1 » . « نهج البلاغه » / 1002 ؛ « عبده » 3 / 99 .
« 2 » . « وسائل » 8 / 399 .
« 3 » . « نهج البلاغه » / 1003 ؛ « عبده » 3 / 100 .