پس هر دارايى و ثروتى كه از لحاظ كمّيّت و تملَّك ، مطابق با موازين اعتدال باشد ، و از لحاظ كيفيّت و مصرف ، به خير و فضيلت و عدل و احسان و حق بازگردد ، ستوده و مطلوب است ؛ و آنچه از نظر كمّيّت و تملَّك ، از اين ميزانها تجاوز كند ، و از نظر كيفيّت و مصرف ، به اسراف و « اتراف » « 1 » و فخرفروشى و تعدّى و « تكاثر » « 2 » و غصب حقوق ديگران و بهره كشى از مردم بازگردد ، نكوهيده و مردود است .
بنا بر اين ، دارايى و ثروت ، داراى دو چارچوب كيفى و دو حدّ كمّى است . و چه بسا آيات و احاديث مذكور در فصلهاى گذشته ، براى ترسيم اين دو چارچوب و نشان دادن اين دو حد بسنده باشد ؛ و اين واقعيّت را براى خواننده مجسّم سازد كه به ثروت ، گاه همچون وسيله نظر مىشود و حد در آن رعايت مىگردد ، و اين آن گونهء مطلوب است ؛ و گاه در زندگى به شكل هدف در مىآيد ، و اين آن گونهء مذموم است ، و بازگشت آن به پرستش دينار و درهم و بت قرار دادن مال است . اكنون - افزون بر آنچه در فصلهاى پيشين گذشته است - در اين فصل ، بخش ديگرى از تعاليم اسلامى را در اين باره به خوانندگان تقديم مىكنيم :
أ - دارايى معتدل و متعهّدانه ( دارايى وسيله )
قرآن
1 * ( وَما أَمْوالُكُمْ وَلا أَوْلادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنا زُلْفى ، إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صالِحاً ، فَأُولئِكَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ بِما عَمِلُوا ، وَهُمْ فِي الْغُرُفاتِ آمِنُونَ ) * ، « 3 » مالها و فرزندان شما سبب تقرّب شما در نزد ما نمىشود ، مگر ( براى ) كسى
هامش
« 1 » . توضيح در بارهء « اتراف » - جلد سوّم / 23 ، پانوشت « 1 » .
« 2 » . توضيح در بارهء « تكاثر » - جلد سوّم / 22 ، پانوشت « 1 » .
« 3 » . « سورهء سبأ » ( 34 ) : 37 .