نگاهى به سراسر فصل
قسط اسلامى و عدالت اجتماعى در اسلام ، در فصلهايى كه از « عدل » و « احسان » و « توازن اقتصادى » و « هماهنگى معيشتى » سخن خواهيم گفت ( فصلهاى چهل و ششم تا چهل و هشتم از باب دوازدهم ) ، « 1 » بحث خواهيم كرد ، ليكن در اينجا مىخواهيم به امرى مهم در خصوص بشريّت و تاريخ اشاره كنيم ، يعنى اينكه مشكل عمدهء بشريّت در طول تاريخ تلخ و دراز انسان ، ستمگرى اقتصادى و مالى و معيشتى بوده است ، « 2 » و استيلاى طاغوتان اقتصادى ( و قارونان ظاهر الصّلاح ) بر مردم زجر كشيده و تحت فشار قرار گرفته و ستمديده ( مصيبت شما طاغوتان دنياپرستند . . . ) . « 3 » آرى ، از مهمترين انواع ظلم - بلكه مهمترين آنها - ظلم اقتصادى رايج در ميان مردم است كه ضدّ قسط است و آن را نابود مىسازد . و اين ظلم همان است كه همه گونه آشوب و بيچارگى و فشار و افت و سقوط و عقبماندگى و بىاعتقادى را بر مردم تحميل مىكند ، و مايهء بدبختى گروه بيشمارى از بندگان خدا مىشود . براى همين است كه هدف پيامبران « ع » - پيش از هر چيز - برانداختن اين ظلم و فرو كوفتن آن از راه برپاداشتن قسط و گستردن عدالت در ميان توده ها بوده است . « 4 » پيامبران ثروتمندان و مستكبران اقتصادى را از دور خود مىپراكندند ، و به صفوف محرومان و رنجديدگان مىپيوستند ، تا قسط و عدل را كه بزرگترين هدف اجتماعى
هامش
« 1 » . ( جلد ششم ) .
« 2 » . چنان كه در « سرآغاز » ( جلد سوّم / 22 - 24 ) و در جاهايى ديگر نيز به اين موضوع اشاره كردهايم ؛ زيرا آگاهى دادن به جامعه در اين باره اهميّت بسيار دارد . آرى ، لازم است كه توده ها طاغوتان اقتصادى و چگونگى زندگى آنان ، و زيانهاى آنان را براى جامعه و ظلمهاى آنان را به قشرها خوب بشناسند ، تا همين شناخت و واكنشى كه پديد مىآورد ، زمينه را براى ويرانسازى پايگاههاى آنان و رهانيدن مردمان از چنگال آنان فراهم سازد .
« 3 » . « امالى » شيخ مفيد / 117 ؛ از سخنان امام علىّ بن الحسين زين العابدين « ع » ، فصل 7 ، از اين باب ، « طاغوت اقتصادى و اقتصاد طاغوتى » ( جلد سوم / 326 - 367 ) .
« 4 » . « سورهء حديد » ( 57 ) : 25 .