* ( أُنْثى ، وَجَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ لِتَعارَفُوا ، إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ الله أَتْقاكُمْ ، إِنَّ الله عَلِيمٌ خَبِيرٌ ) * ، « 1 » اى مردمان ! ما شما را از مردى ( آدم ) و زنى ( حوّا ) آفريديم ، و در طايفه ها و قبيله هايى ( و ملَّتهايى ) شكل داديم ، تا يك ديگر را بازشناسيد ( و معاشرت و مسافرت و ارتباطگيرى و داد و ستد داشته باشيد ) ؛ بيگمان گراميترين شما در نزد خدا پرهيزگارترين شماست ، و خداوند دانا و آگاه است ، » . و اين نداى قرآنى خود فراخوانيى است به حذف تفاوتها و امتيازها ، زيرا كه خداوند متعال از آن جهت ميان مردم در نسبها و شهرها تفاوت قرار داد تا در صدد شناختن هم برآيند و با يك ديگر آمد و شد كنند ، نه اينكه به يك ديگر فخر بفروشند ، و به استكبار و برترىجويى بپردازند ؛ پس بواقع هيچ فرق و امتيازى در كار نيست . . . « 2 » و پيامبر اكرم « ص » مىفرمايد : «
أيّها النّاس ! إنّكم من آدم ، و آدم من تراب ، « 3 »
( 2 ) اى مردم ! شما همه از آدميد ، و آدم از خاك است » . در اصل اوّل ، از سخنان امام صادق « ع » و امام علىّ بن موسى الرّضا « ع » در اين باره شاهد آورديم ، در آنها بژرفى بنگريد .
اصل سوّم - كرامت انسانى :
انسان ، در تصوّر اسلامى ، جانشين خدا است در زمين ، و خداوند متعال به او كرامت ارزانى داشته و او را مكرّم كرده است ( * ( وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ ) * ) . « 4 » و آشكار است كه اين كرامت مخصوص يك تن يا يك گروه نيست ، بلكه همهء فرزندان آدم و حوّا را شامل مىشود . و مقتضاى آن اين است كه همهء مردمان ، در بهره مندى از موهبتهاى آفريدهء خدا ، براى اين موجود مكرّم در نزد او ( چنان كه در حديث مفضّل ، از امام صادق « ع » روايت شده است ) ، « 5 » يكسان باشند .
هامش
« 1 » . « سورهء حجرات » ( 49 ) : 13 .
« 2 » . چنان كه همين آيه ، در سخنان امير المؤمنين « ع » ، دليل « مساوات » شمرده شده است حديث « 38 » ، در همين فصل .
« 3 » . « بحار » 21 / 138 ؛ « كافى » 8 / 246 .
« 4 » . « سورهء اسرا » ( 17 ) : 70 .
« 5 » . « بحار » 3 / 61 ، نيز فصل 4 ، از باب 4 ( جلد اوّل / 622 - 623 ) .