نگاهى به سراسر فصل
شايد مسلمان آگاه به اين معتقد باشد كه « برادرى اسلامى » ، كه قرآن كريم و احاديث بدان فرا خوانده و آن را فرياد كردهاند ، تنها امرى لفظى و لقلقهء زبان نيست - كه در جاى جاى فصل به آن اشاره كرديم - بلكه امرى است كه همهء شئون زندگى فرد مسلمانان را فرا مىگيرد ، پس اين را نمىتوان از برادرى مسلمانى دانست كه مسلمانان نيازمند و محروم از چيزهاى ضرورى در جايى باشند ، و در عين حال در همان جا ثروتمندى يا ثروتمندانى نيز زندگى كنند كه هر چيز كه بخواهند در دسترس دارند ، و با وجود اين ، هر يك از آنان برادر ديگرى باشند ! و بايد گفت كه برادرى اسلامى هنگامى كه يك « اعتقاد » شد ، كيفيّت اقتصادى و معيشتى مردم ، در تعيين اينكه جامعه تا چه اندازه در اين باره صادق است ، نقشى مهم و تعيينكننده دارد . در قلمروهاى اقتصادى و مالى و با فراهم آوردن وسايل معيشت ديگران و انفاق مال است كه زمينه هاى مناسب براى عملى ساختن اعتقاد مذكور و تصديق آن ، يا پشت پا زدن به آن و ناچيزانگارى آن تحقّق پيدا مىكند . و چنان كه در احاديث گذشت ، ايمان از راه كمكهاى مالى و معيشتى به برادران به ثبوت مىرسد ، و هيچ چيزى همچون كمكهاى مالى نمىتواند نگاهبان برادرى باشد . پس كوشندگان و عاملان به دين ، بايد براى برانداختن تفاوتهاى معيشتى كمرشكن موجود ميان قشرها و خانواده ها تلاش كنند ، و اجتماع را به صورت يك خانوار برادرانه درآورند ، تا در نتيجه ، برادرى دينى شكل واقعى پيدا كند نه لفظى ، و گر نه چه برادرى ممكن است باشد و باقى بماند :
- ميان ساكنان كاخهاى برافراشته و خاكنشينان كوخهاى بيچاره ؟
- ميان آكلان ( خورندگان ) اقتصادى و مأكولان ( خورده شدگان ) ؟
- ميان مستكبران مالى و مستضعفان ؟
- ميان بهره كشان مكنده ، و بهره دهان مكيده ؟