بيت « 1 »
چو حاكم 87 « 2 » به فرمان داور بود * خدايش نگهبان و ياور بود
فايدهء ديگر « 3 » ، هر فعلى و « 4 » عملى را در عالم مكافات چون « 5 » جزايى است ، و هر ملكه و خلقى « 6 » را برحسب خاصيّت اقتضايى ، و سپاس و تعظيم منعم قولا و فعلا مودّى به مزيد نعمت است و شكر مفضل « 7 » كريم ظاهرا و باطنا مقتضى توفير احسان و مرحمت است ، خصوصا منعمى كه عالم پنهان و آشكار است و دانا « 8 » و خبير از سرّ و جهار ، چنانچه اگر سلطان كشور « 9 » صورت با بندهء خود « 10 » مرحمتى كند ، اگر بنده در مقابلهء آن در خدمتكارى و سپاسگزارى « 11 » افزايد ، سلطان هم آن احسان را دربارهء او به موضع صواب داند و يوما فيوما آن شيوهء ملاطفت را افزون گرداند و اگر خلاف آن ملاحظه كند « 12 » ، عنان توجّه از مراعات احسان و اكرام او « 13 » باز دارد و قاعدهء كليّهء وعد و وعيد
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
، شاهد عدل بر اين تمهيد است . و بنابراين مقدّمات ، سلطان را چنان سزد كه در تمام ايّام و جميع احكام ، مهمّ دين را بر كار دنيا مقدّم دارد و ملكت و شاهى را خادم احكام الهى پندارد ، چرا كه هر پادشاهى كه بر خلاف اين قاعده « 14 » سلوك نمايد و سعادت باقى را طفيل چند روزهء دولت فانى انگارد ، از هردو سعادت دنيا و آخرت محروم ماند ،
وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً
« 15 » و نشانهء رسوخ خصلت اخلاص در شاهان جهان « 16 » و علامت ثبات « 17 » دولت دين و دنيا به آن « 18 » باشد كه محبّت اهل اللّه و توفير خواصّ عباد اللّه را از سادات و علما و مشايخ و سالكان مسلك هدا « 19 » شيمهء خود سازد و از آن طريقه به هيچوجه به راه « 20 » ديگر نپردازد . چرا كه
هامش
( 1 ) . م : شعر .
( 2 ) . س ، م : سلطان .
( 3 ) . م : + آنك .
( 4 ) . م : - فعلى و .
( 5 ) . م : - چون .
( 6 ) . م : - ملكه و خلقى ، + عمل .
( 7 ) . م : فضل .
( 8 ) . م : - دانا .
( 9 ) . م : + ملك .
( 10 ) . م : + لطف و .
( 11 ) . م : سپاس دارى .
( 12 ) . م : بيند .
( 13 ) . م : - احسان و اكرام او ، + فكرت .
( 14 ) . م : عكس اين شيوه .
( 15 ) . م : - و من اعرض . . . ضنكا ، + اولئك الذّين اشترو الضّلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم و ما كانوا مهتدين .
( 16 ) . م : سلاطين .
( 17 ) . م : + اين .
( 18 ) . م : و دين آن .
( 19 ) . م : - هدا ، + و فقر .
( 20 ) . م : بهطور .