و بىژنگ شبهه و ريب ، آنچه صورت حقّ و يقين « 1 » باشد ، در آن مرآت ارتسام گيرد . چون سلاطين « 2 » به حسب صورت بر جميع زيردستان خود فايق و مستولىاند « 3 » ، به حسب معنا هم « 4 » بايد كه ايشان « 5 » بر اتباع و اشياع خود مسلّط و مستعلى باشند « 6 » . تا از مذّلت جهل و نادانى خوارى نكشند و ميان خدم و حشم خود به دانشورى هم مطاع و واجب الاتّباع گردند « 7 » . اگر چنانچه « 8 » به معانى « 9 » روحانى و حقايق علوم حقّانى توجّه نمايند « 10 » ، به طبع صاف روشن به سرچشمهء حيوان « 11 » عرفان رهبرى يابند و اگر به مقاصد حكمى يقينى و مطالب علوم دينى ، همّت خود مصروف گردانند « 12 » ، بىانحراف مزاجى « 13 » به جانب اوهام باطله و انصراف به خيالات كاذبه ، به منزل مقصود برسند .
نظم
بحر فكرش چو موجخيز شود * هر زمان نكتهاى بپردازد
ور ضميرش چراغ افروزد * قرص خورشيد را لگن سازد
اگرچه عطيّهء فهم و ادراك امر فطرى است و قوّت تحدّس و تفرّس از فضايل جبلّى در نشئت بشرى ، ليكن تقويت و تربيت آن ملكه و غريزه از مجالست « 14 » و صحبت اهل علم و دانشورى و از بركت مؤانست با اهل حكمت عملى و نظرى انتظار توان داشت . چرا كه چراغ دل خردمند به مجاورت نور علم تابان شود و مشكات طبع هوشمندان « 15 » از محاورت مصابيح زبان عرفان « 16 » فروزان گردد . چنانچه سلاطين نبوّت منزلت و پادشاهان كشور دين و دولت مانند اسكندر ذوالقرنين و انوشيروان عادل و كىخسرو مبارك 79 و امثال ايشان از پادشاهان اهل ايمان « 17 » كه با وجود بهرهمندى ايشان از نصيب اوفاى « 18 » حكم و
هامش
( 1 ) . م : مريى عين اليقين .
( 2 ) . م : سلطان .
( 3 ) . م : آيد .
( 4 ) . م : + او را .
( 5 ) . م : - ايشان .
( 6 ) . م : باشد .
( 7 ) . م : باشد .
( 8 ) . م : - چنانچه .
( 9 ) . م : معنى .
( 10 ) . م : نمايد .
( 11 ) . م : + ايقان و .
( 12 ) . م : دارد .
( 13 ) . م : - مزاجى .
( 14 ) . م : مجالس .
( 15 ) . م : هوشمند .
( 16 ) . م : عارفان .
( 17 ) . م : - و امثال ايشان . . . اهل ايمان .
( 18 ) . م : - اوفاى .