انبيا و حكما در اين قسم مندرج است و هيچ دانشى از اين قسم بيرون نيست ، چرا كه دانش حقايق مصنوعات و معرفت ماهيّت موجودات كما هو حقّه ، بىمعرفت صانع محال است ، از آنكه معرفت ممكنات بىدانستن واجب الوجود ممكن نباشد و علم به ممتنعات « 1 » و معدومات در تحصيل حكمت و كمال نفس معتبر و معهود نيست و دانا به امثال آن معلومات معدومات از زمرهء حكما و علما معدود نه . « 2 » و امّا عمل « 3 » خادم آن است كه متعلّق به مصالح معاش افراد « 4 » انسانى باشد و يا به تحسين اخلاق و ملكات نفسانى . مثال اوّل آن « 5 » كه كسى متوجّه دانستن معاملات و تحصيل « 6 » ارزاق و اموال باشد و مثال ثانى آنكه كسى عزيمت « 7 » دانستن طريق تبديل اخلاق و اعمال نمايد « 8 » و اين عمل هم بر هر بندهاى كه مقيّد به مصلحت معيشت « 9 » و زندگانى است و يا طالب سعادت « 10 » جاودانى ، لازم و متحتّم بود . چرا كه هميشه « 11 » بقاى نوع انسان را در عالم عناصر و اركان از « 12 » اسباب معاش و لوازم انتعاش ناگزير است و همچنين طالب دولت دو جهانى و راغب به حسن معاشرت با ابناى جنس انسانى را كسب اخلاق اختلاط « 13 » و تعلّم عمل به ملكات ارتباط هم « 14 » ضرورت و ناچار است . و امّا عمل مخدوم آن است كه متعلّق به مصلحت « 15 » تمام بنى نوع آدم و سبب انتظام قوانين اهل عالم بر سبيل عموم باشد ، مثل اقدام به ضبط مهمّات دينى و دنيوى جهت گروه كثير الاعداد از كافّهء « 16 » عباد و امداد هر كدام به هدايت راه صواب و رشاد در كار مبدأ و معاد ، و ارشاد ايشان به نظم مصالح منزلى و حكمت مدنى 20 ، امّا بر نهج « 17 » عدل و سداد . اكنون متعهّد مؤونت اين عمل و متقلّد به رتبت « 18 » اين كارخانهء حقّ عزّ و جلّ « 19 » [ را ] نفسى قدسى بايد « 20 » و صاحب باطنى قوى كه مؤيّد به تأييد الهى باشد ، همچو انبيا و اوليا و اهل اللّه كه بر ملك وجود والى مستولى و پادشاهاند و از
هامش
( 1 ) . م : - ممتنعات .
( 2 ) . م : و عالم به آن از زمرهء حكما معدود نه .
( 3 ) . م : علم .
( 4 ) . م : - افراد .
( 5 ) . م : - اوّل آن .
( 6 ) . م : حصول .
( 7 ) . م : در عزم .
( 8 ) . م : بود .
( 9 ) . م : معاش .
( 10 ) . م : سعادات .
( 11 ) . م : - هميشه .
( 12 ) . م : بى .
( 13 ) . م : - اختلاط .
( 14 ) . م : - ارتباط هم .
( 15 ) . م : به صلاح .
( 16 ) . م : - كافه .
( 17 ) . م : به طريقه .
( 18 ) . م : تربيت .
( 19 ) . م : - حقّ عزّ و جلّ .
( 20 ) . م : مىبايد .