مطالب « 1 » دنيوى و مقاصد صورى و معنوى او مقارن صلاح و مشحون به خير عاقبت و نجاح گردد .
نظم « 2 »
و اتل كتاب اللّه تهدى به * و استجلب الشرع على سنّته
اذهب « 3 » لمولاك و كن صادقا « 4 » * و اعلم بأنّ العزّ فى خدمته
اكنون بدان كه مقاصد كتاب و سنّت مشتمل بر دو گونه بود : يكى مقصد علمى و يكى « 5 » مقصد عملى . زيرا كه حكمت در نزول كتاب و فرستادن 19 پيغمبران ، اصلاح حال و مآل و تيسير مطالب و آمال خلق خداست و اين حالت كمالى « 6 » در نفوس بشرى يا به دريافت امرى است كه متعلّق به معرفت مبدأ و معاد است ، يا آنكه معرفت امرى است كه متعلّق به صلاح معاش « 7 » عباد است در اين عالم كون و فساد . و مراد از علم و حكمت ، معرفت امر اوّل است و مراد از شرايع و نواميس ، دانستن و به كار داشتن امر ثانى « 8 » جهت وصول به سعادت معنوى « 9 » و نجات از مفاسد و شقاوت دنيوى . « 10 » و باز هريك از اين دو قسم علمى و عملى بر دو گونه است : يا علم خادم است يا علم مخدوم و عمل هم بر اين قياس ، يا عمل خادم است يا عمل مخدوم . امّا علم خادم آن است كه مقدّمات تحصيل معرفت اللّه « 11 » باشد ، چون « 12 » علم شرايع و احكام كه متعلّق به اعمال و احوالى است كه نظام آن سبب بقاى نفوس عباد اللّه است و شرط حصول معرفت اللّه ، و اين قسم علم بر هر بندهء مكلّف واجب است ، « 13 » چرا كه مقدّمات واجب كه معرفت حقّ « 14 » است ، « 15 » واجب خواهد بود . و امّا علم مخدوم ، علم توحيد و معرفت اللّه است ، ليكن « 16 » به صفت « 17 » توحيد بر كمال « 18 » و نعوت جمال و جلال . و جميع علوم علما و معارف و حكم
هامش
( 1 ) . م : + دين و .
( 2 ) . م : شعر .
( 3 ) . م : واغب .
( 4 ) . م : صاحبا .
( 5 ) . م : دوّم .
( 6 ) . م : انسانى .
( 7 ) . م : به مصالح زندگى و معيشت .
( 8 ) . م : + است .
( 9 ) . م : دينى .
( 10 ) . م : + و مراد از شرايع و نواميس دانستن و به كار داشتن امر ثانى است .
( 11 ) . م : حقّ .
( 12 ) . م : همچون .
( 13 ) . م : باشد .
( 14 ) . م : اللّه .
( 15 ) . م : + هم .
( 16 ) . م : - ليكن .
( 17 ) . م : صفات .
( 18 ) . م : به صفات .