و همچنين باعث كلّى در معمورى بلاد و ترفيه معاش عباد و اعداد اسباب مقاتله و جهاد و تزيين آيين عساكر و اجناد ، به ترتيب آمد و شد تجّار و قوافل و تردّد بازرگانان و معاملهگران به نقل امتعه و رواحل است و اين فايدهء عامّ و منفعت تامّ به امن طرق و مسالك و تسهيل سبيل ، جهت آمد و رفت در ممالك موقوف است و ذكر جميل سلاطين متاعى است كه رواج آن به دست تجّار مسالك برارى و بحار است و فراخى معاش اهل روزگار « 1 » از بركت دنياطلبى جماعت بازرگانان و سيّاحان امصار ، و لهذا حضرت رسول ، عليه السّلام « 2 » ، فرموده كه « من أراد الدّنيا فليتّجر » .
لاجرم بر سلطان لازم بود كه جهت ملاحظهء نظام دينى و دنيوى و كسب بضاعت گرانمايهء ثواب « 3 » در دارالمكاسب دنيوى « 4 » در ترفيه حال اين طايفهء پر بركت كوشد و به خريدارى متاع نيكنامى ، گوهر محبّت و مهربانى به اين قوم « 5 » فروشد و خار آزار از سر راه ايشان به حصاد داس سياست براندازد و بيخ و بنياد قطّاع الطّريق را از سرزمين منازل و مراحل ايشان پاك سازد و در اموال و بضايع تجارت آن جماعت ، بنياد انعقاد معامله بر طيب خاطر و رضا نهد و از رسوم و عادات كه بدعت و ظلم است ، پريشانى ايشان روا ندارد و اشراف ايشان را به اعزاز و اكرام و وظايف انعام مسرور و دوستكام دارد ، كه هر چه از احسان در شأن ايشان عموما به ظهور آيد از قبيل
يَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ
است و قاعدهء سود و سوداى
مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها
، در مراعات و مراقبت جانب آن طايفه مشهور است .
نظم « 6 »
غريب آشنا باش و سيّاح دوست 127 * كه سيّاح جلّاب نام نكوست
نكو بايدت نام و نيكو قبول * نكو دار بازارگان و رسول « 7 »
هامش
( 1 ) . س : معاش .
( 2 ) . م : رسالت ، صلوات اللّه عليه .
( 3 ) . س : - ثواب .
( 4 ) . م : معنوى .
( 5 ) . م : + پر منفعت .
( 6 ) . م : بيت .
( 7 ) . س ، م :« نكو دار بازرگان و رسول * كه نامت برآيد به صدر قبول » .