از سطح طبيعى زندگى پايين آورد ، و به بدبختى و عقب ماندگى و محروميّت از خيرات زندگى و سلامتى بدن و پرورش روح و استوارى در اعتقاد و عمل كردن به احكام دين محكوم سازد ؛ و نه فقرى كه پيامبر اكرم « ص » ، آن را سبب گمراهى مردم و خارج شدن از دين شمرده است « 1 » ؛ و نه فقرى كه امام على بن ابى طالب « ع » ، در بسيارى از سخنان خود به نكوهش آن پرداخته است « 2 » ؛ و نه فقرى كه پيامبر اكرم « ص » و امام صادق « ع » ، آن را مايهء نزديك شدن به كفر شمرده اند
( كاد الفقر أن يكون كفرا ) « 3 »
؛ و نه فقرى كه ائمّهء طاهرين « ع » در دعاهاى خود ، از آن به خدا پناه بردهاند « 4 » ، و از پيامبر اكرم « ص » اين دعا نقل شده است :
« أعوذ بك من الفقر « 5 »
( 1 ) ( خداوندا ! ) به تو پناه مىبرم از فقر » . پس حديث - بنا بر آنچه عرضه كرديم - « تابلو » ى زنده است كه از زندگى پيامبر اكرم « ص » سخن مىگويد و آن را تفسير مىكند ، از آن جهت كه آن حضرت فقر را براى خود برگزيده بود ، و بدين گونه از مترفان كناره گرفت ، و با آنان به نبردى هماره پرداخت ؛ و فقيران و محرومان و بينوايان را دوست مىداشت و با آنان مجالست مىكرد و بر سر يك سفره مىنشست ، و در شادى و غم همدم آنان بود .
پس با نگرشى ژرف در معنى و منظور حديث ، آشكار مىشود كه اين كلام با هدف براندازى آن مفاخرات بىپايه و ارزشهاى ناچيز ، از مقام اقدس نبوى صادر شده است نه براى تثبيت و ترويج فقر و پسنديدن آن براى مردم .
بعضى از علما براى اين حديث معانى ديگرى قائلند « 6 » ، كه در
هامش
« 1 » « اصول كافى » 1 / 406 .
« 2 » « نهج البلاغه » / 1089 و 1166 و 1238 ؛ « عبده » 3 / 152 و 192 و 229 ، و « غرر الحكم » .
« 3 » « امالى » شيخ صدوق / 262 .
« 4 » دعاى 30 ، از « صحيفهء سجّاديّه » ، نيز فصل 30 ، از اين باب ، بند « يط » .
« 5 » « بحار » 72 / 32 .
« 6 » چنان كه گفتهاند ، منظور از « فقر » ، در امثال اين حديث ، « فقر نورى » است نه « فقر مادّى » ، و فقر نورى به معنى فقر ذاتى و امكانى است ، يعنى نياز روح در بقاى خود ( و استدامهء فيض ) به خداى متعال ، نه فقر معيشتى ، يعنى نياز بدن در خوراك و وسايل زندگى به مردمان .