حسّ فروتنى است در شخص و زنده شدن روح انسانيّت در او ، و تحريك احساسات بشرى ، و هميارى نوعى ، و نيكى رسانى اسلامى . و از اين راه انسان توفيق پيدا مىكند تا به كار خير بپردازد ، و واقعيّت زندگى محرومانه را لمس كند ، و خود بزرگ بينى و تكبّر و ناشكرى را از جان خويش دور سازد ، و از يك غفلت اجتماعى مهلك نجات يابد .
و در اين هنگام است كه شكر خداوند را بجا آورده است ، و برادرى دينى را در مال خود شريك ساخته است - چنان كه خدا او را شريك قرار داده است - و بدين گونه مىتواند حقوق ظاهرى و باطنيى را كه بر عهده دارد به صاحبان آنها بپردازد ، و قلب او با مشاهدهء ناراحتيهاى زندگى - در صورتهاى فراموش شده و فقيرانهء آنها - رقّت پيدا كند ؛ و ديگر در مصرف نعمتهاى الهى اسراف روا ندارد ، و در داشتن و انباشتن مال اندازه بشناسد ، به سخنى ديگر ، مصاحبت فقيران و محرومان ( كه تعاليم اسلامى به آن فراخوانده است ) ، مدرسهء بزرگى است براى تربيت آدمى و ساخته شدن نفس او و مهذّب شدن خلق و خوى او . و اين كار ، چون به صورتى جدّى به آن عمل شود ، بسا باشد - به تنهايى - فقر را از عرصه هاى زندگى انسان براندازد .
4 - احاديث فراوان ديگرى نيز ما را - از راههايى ديگر - به نزديك شدن به بيچيزان و ناكامان و رفتن به ديدار ايشان و نشستن در كنارشان و رسيدگى به احوالشان برمىانگيزد ، كه ما در اينجا به بيست گونه از آنها اشاره مىكنيم :
( 1 ) - احاديثى كه بر لزوم ديد و بازديد و برقرارى ارتباط با ديگران و نيكى كردن و رأفت و مهربانى داشتن دلالت دارد .
( 2 ) - احاديثى كه مسلمانان را از قطع رابطه و جدايى از يك ديگر منع مىكند .
( 3 ) - احاديثى كه مىگويد ، همسايگان « 1 » بايد به گرفتاريهاى
هامش
« 1 » در بارهء « همسايه » بايد به تعريفى كه اسلام از آن داده است توجّه شود ، يعنى از هر طرف تا 40 خانه . پيامبر اكرم ص به روايت امام صادق ع مىفرمايد :
« كلّ أربعين دارا جيران ، من بين يديه و من خلفه ، و عن يمينه و عن شماله
تا 40 خانه ، از 4 طرف ، همسايهاند » - ( اصول كافى » 2 / 669 ) . امام امير المؤمنين ع مىفرمايد :
« حريم المسجد أربعون ذراعا ، و الجوار أربعون دارا ، من أربعة جوانها
حريم مسجد 40 ذرع است ، و همسايگى تا 40 خانه است از 4 طرف » - ( « سفينة البحار » 1 / 192 ) . و امام باقر ع مىفرمايد :
« حدّ الجوار أربعون دارا من كلّ جانب ، من بين يديه و من خلفه ، و عن يمينه و عن شماله
حدّ همسايگى تا 40 خانه است ، از 4 طرف : پيشرو ، پشت سر ، طرف راست و طرف چپ » ( « اصول كافى » 2 / 669 ، « باب حدّ همسايگى » .