گرفت و مرد ريسمان بجنبانيد گوينده بآواز بلند بحاضرين گفت افسوس كه ريسمان را كشيدند .
و مثال را در جائى گويند كه كسى در تحت سلطهء خفى ديگرى از كردار يا گفتارى كه آغاز كرده بازآيد . نظير : ان العصا قرعت لذى الحلم .
نخست بايد بستن مسيل چشمهء آب كه رفتهرفته شود چشمه سيل بنيان كن .
قاآنى .
نظير :
سرچشمه شايد گرفتن به بيل * چو پر گشت نتوان گذشتن به پيل .
سعدى .
رجوع به : قطره قطره جمع گردد . . . ، شود .
نخست چشم بيند آنگاه دل پسندد .
قابوسنامه . رجوع به : اگر چشمان نكردى . . . ، شود .
نخست روز كدامين نهال داد ثمر .
بديدش بايد مهر بهار و قهر خزان . . . )
بديع الزمان .
نخست نان آنگاه شراب .
ابو الفضل بيهقى .
نخستين به نرمى سخنگوى باش بداد و بكوشش بىآهوى باش چو كارت به نرمى نگردد نكوى درشتى كن آنگاه و پس رز مجوى .
فردوسى .
نخستين پند خود گير از تن خويش و گرنه نيست پندت جز كه ترفند بدان سقا كه خود خشكست كامش گهى بگرى و گه بفسوس برخند .
ناصر خسرو . رجوع به : اگر بابا بيلزنى . . . ، شود .
نخستين تن از دشمنت دار گوش پس آنگاه بر زخم دشمن بكوش .
اسدى .
نخستين فطرت پسين شمار توئى خويشتن را ببازى مدار .
فردوسى .
رجوع به :
أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما . . . ،
شود .
نخستين يافت بايد چون بيابى چو گم كردى سوى جستن شتابى .
( اگر از تو كسى پرسد چه گوئى * كه چيزى گم نكردى مىچه جوئى . . . )
اسرارنامه .
نظير : سبب يافتن طلب بود و سبب طلبيدن يافت . كشف المحجوب .
نخندد زمين تا نگريد هوا .
هوا را نخوانم كف پادشا . . . )
فردوسى .
نخندد طبع كودك جز ببازى .
ز جد گرچه هزار اعجوبه سازى . . . )
جامى .
نخوانده ملا .
بمزاح ، نادانى مدعى .
نخواهد اسب تازى تازيانه .
نماند خوف اگر گردى روانه . . . )
شبسترى .
نظير : اگر اسب تازيست يك تازيانه . و رجوع به : آنكس است اهل بشارت . . . ، شود .
نخواهد خويشتن را هيچكس بد .
چه آن كوپى خرد باشد چه بخرد . . . )
ويس و رامين .
نخواهد شدن باز كبك درى .
ولى چونت اين خو بود گوهرى . . . )
حضرت اديب .