بيش حركت نتوانستن . ناتوان شدن .
مثال :
چو پيش آرند كردارت بمحشر * فرومانى چو خر در جاى شلكا .
رودكى .
بس كسا كاندر هنر و اندر گهر دعوى كند * همچو خر در خرو ماند چون گه برهان شود .
فرخى .
چو شهر و نامه بگشاد و فروخواند * چو پى كرده خر اندر گل فروماند .
ويس و رامين .
شتابشرا تب اندر دل فتاده * نشاطشرا خر اندر گل فتاده .
ويس و رامين .
چو بشنيد اين سخن رامين ببدل * چنان شد چون خرى وامانده در گل .
ويس و رامين .
وگرچه آتشم در دل فكندى * مرا مانند خر در گل فكندى .
ويس و رامين .
باستدعاى خروارى دو هيزم * زمستانى چو خر در گل هميخفت .
انورى .
نطقم اندر حجاب شرم بماند * خرم اندر خلاب عجز بخفت .
انورى .
بنده با مشت خر بطى امروز * چون خر اندر خلاب افتاده .
انورى .
مانم به چشم بسته بگاو خراس ليك * هستم ز آب ديده چو خر مانده در خلاب .
كمال اسمعيل .
بپاى پيلتن است چنان عاجز فتد خصمت * كه هركس بيندش گويد خرى اندر خلاب است اين .
ابن يمين .
بماند دشمن دجال صورتش در گل * چو خر ز صاعقهء گرز گاو پيكر او .
ظهير .
نيم من مرد ناز او كه با اين چارهسازيها * دلم چون خر به گل درماند از آن ناز بخروارش .
مجير بيلقانى .
باران تير گشته شبانروزى و عدو * ز اشتر دلى خويش چو خر مانده در خلاب .
رضى نيشابورى .
گوساله را خداى دانستند لاجرم چون خر در خلاب افتادند مسيلمه را پيمبر خواندند اينك از دروغ دريغى بدست دارند . از عقد العلى .
بار اوفتادگانرا در سرزنش نگيرى * ناگاه اگر ز عشقى خر در خلابت افتد .
اوحدى .
از هيبت تو فتنه چو بز جسته بر كمر * وز صولت تو خصم چو خر مانده در خلاب .
كمال اسمعيل .
بعقل اين راه كم رو كاندرين راه * جهان خلق چون خر در خلاب است .
عطار .
اخترانرا كه ره دو اسبه روند * همچو خر در خلاب بنمايد .
عطار .
شكر كن تا نايدت از بد بتر * ورنه مانى ناگهان در گل چو خر .
مولوى .
نميدانم دگر اينجا بناچار * چو خر در گل فروماندم بيكبار .
از بلبلنامهء عطار .
عقل در شرحش چو خر در گل بخفت * شرح عشق و عاشقى هم عشق گفت .
مولوى .
و رجوع به : مثل خر بر يخ . . . ، شود .
نظير : اصبح فى مادهاه كالحمار الموحول .
مثل خردل .
نهايت خرد
وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ .
سورهء 21 . آيهء 48 .
بر گرز سندان شكافش عجب نى * كه البرز تخم سپندان نمايد .
خاقانى .