الصُّلْحُ خَيْرٌ
. ( و . . . . . ) قرآن كريم . سورهء 4 . آيهء 127 .
الصلح سيد الاحكام
. آشتى مهين فرمان خداست .
الصناعة طويلة و العمر قصير و القياس عسرو فى التجربة خطر
. « 1 » بقراط .
نقل از فصول . نظير : الشعر صعب و طويل سلمه .
ما حوى العلم جميعا رجل * لا و لو ما رسه الف سنه
انما العلم صنوف جمة * فخذوا من كل صنف احسنه
علم دارد طرف گوناگون * مرو از حد ضرورت بيرون .
العلم اكثر من ان يحصى فخذوا من كل شيئى احسنه . شعبى . العلم كثير و العمر قصير و مبلغ النهاية عسير .
عمر كم فصل ادب بسيار است * كسب آن كن كه تو را ناچار است .
جامى .
الصوفى لا يسبق همته خطوته
. مرتعش . نقل از كشف المحجوب . صوفى آن باشد كه بر هرچه همت بندد بجاى آرد .
الضدان لا يجتمعان
. دو ناهمتا گرد و فراهم نيايند . تمثل :
نوم و يقظت كه دير در يك مرد * زانكه اضداد جمع نتوان كرد .
سنائى .
الضرورات تبيح المحظورات
. ناچارى نارواها را روانى بخشد . تمثل :
در رنج خمار بودن اى يار مليح * جهل است به حكم عقل و الجهل قبيح
چون دفع خمار جز بمى نتوان كرد * در ده قدحى كه الضرورت تبيح .
جامى .
نظير : يغتفر فى الضرورة ما لا يغتفر فى غيره . و رجوع به : در تنگناى قافيه . . . شود .
الضمانة اولها ندامة و اوسطها ملامة و آخرها غرامة
. پايندانى و پذيرفتاريرا نخست پشيمانى و از آن پس سرزنش و سپس تاوان در پى باشد . تمثل :
تا توانى ضمان مشو كس را * كاولش بر دهد پشيمانى
و اوسط آن بود ملامت خلق * و آخر اندر غرامتش مانى .
ابن يمين .
الطبيعه طبيب كامل و الطبيب خادمها
. نهاد جهان يا نهاد تن ، پزشك رسا و بزرگوار است و پزشكان چاكران و پرستاران آن باشند .
الطريق الى الله بعدد نفوس الخلايق
. ( يا ) بعدد انفاس الخلايق . راه رسيدن به خدا بشمار هر تن از آفريدگان ( يا ) بشمار هر دمى از دمهاى آفريدگانست . يعنى راه نزديكى به خدا راهى منحصر و تنها نيست . نظير :
در هيچ سرى نيست كه سرى ز خدا نيست .
حافظ . و رجوع به :
اگر كج اگر راست پويندهاند ، شود .
الطفل يلعب و العصفور فى الم
. ( و مهجتى فى يديهم يعبثون بها . . . ) نابلسى .
رجوع به : گوسفند بفكر جانست . . . شود .
الطلاق بيد من اخذ بالساق
. قاعدهء فقهى كه گويد يلگى و رهائى شرعى زن بدست شوى باشد .
هامش
( 1 )Ars Longa , Vita Brevis