خاك باشد و مراد آنكه اگر وسيلتى هرچند ضعيف بدست كند به مقصود تواند رسيد . تمثل : و چون خاك يافت مراغه دانست كرد . ابو الفضل بيهقى . و رجوع به : اگر آب پيدا كند . . . شود .
اگر خالهام ريش داشت آقا دائيم بود
. نظير : خاله را خايه بدى خالو شدى .
اياك و لو فان لو من الشيطان . حديث . ان المنى راس اموال المفاليس . آرزو رأس مال مفلس دان .
از اگر گفتن رسول باوفاق * منع كرد و گفت هست آن از نفاق .
مولوى .
اى دريغا گر بدى پيه و پياز * په پيازى كردمى گر نان بدى .
مطبخى رادى طلب كردم كه بغرائى پزد * تا شود زان آش كار ما و مهمان ساخته
گفت لحم و دنبه گريابم كه خواهد داد آرد * گفتم آن كو آسياى چرخ گردان ساخته .
كاتبى ترشيزى .
مائيم و سهچار يار معهود * آزرده ز جور چرخ و انجم
داريم هواى كالجوشى * از بىبرگى نه از تنغم
اسبابش جمله هست حاصل * جز روغن و كشك و نان و هيزم .
قمرى اصفهانى .
اگر را با مگر تزويج كردند * از ايشان بچهاى شد كاشكى نام .
يك غريبى خانه مىجست از شتاب * دوستى بردش سوى خانهء خراب
گفت او اين را اگر سقفى بدى * پهلوى من مر ترا مسكن شدى
هم عيال تو بياسودى اگر * در ميانه داشتى حجرهء دگر
ور رسيدى ميهمان روزى ترا * هم بياسودى اگر بوديت جا
. . . . . . . * . . . . . . .
گفت آرى پهلوى ياران خوش است * ليك اى جان در اگر نتوان نشست .
مولوى .
من كان مرعى عزمه و همومه * روض الامانى لم يزل مهزولا .
رجوع به آدم گرسنه نان . . . ، شود .
اگر خدا بخواهد از نر هم ميدهد
. ابلهى را گفتند چرا بجاى گوسفندان نر ميش نگاه ندارى تا از نتايج آن فايدتى حاصل كنى گفت اگر خدا خواهد از نر نيز دهد .
اگر خدا نباشد ز بندهء خشنود شفاعت همه پيغمبران ندارد سود .
سعدى .
نظير :
گر بمحشر خطاب قهر كنند * انبيا را چه جاى معذرت است .
سعدى .
هر دو بيت اقتباس از آيات قرآنى ذيل است .
مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ
سورهء 2 آيهء 206 .
وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى .
سورهء 21 . آيه 28
فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ .
سورهء 74 . آيهء 49 .
لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ .
سورهء 6 . آيهء 51 .
وَ ذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفِيعٌ .
سورهء 6 . آيه 69 .
ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ .
سورهء 10 . آيه 3 .
ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ .
سورهء 32 . آيه 3 .
ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ حَمِيمٍ وَ لا شَفِيعٍ يُطاعُ .
سورهء 40 . آيهء 19 .
قُلْ لِلَّهِ الشَّفاعَةُ جَمِيعاً لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ