چون با دگرى فرا نشيند * خواهد كه وجود تو نبيند
اين كار زنان راست باز است * افسون زنان بد دراز است .
نظير راجع به تيغ :
حال او چون رنگ بوقلمون نباشد يك نهاد * گاه يار تست و گه دشمن چو تيغ هندوى .
ناصر خسرو .
بشكست غمزهء تو عهدى كه بست با من * آرى عجب نباشد از تيغ بىوفائى .
لنبانى .
بغمزهء تو نگويم چرا شكستى عهد * كه خود ز تيغ نديده است كس وفادارى .
لنبانى .
اسبى را كه در چهلسالگى سوغان گيرند ميدان قيامت را شايد
. تربيت در سالخوردان كمثمر باشد .
نظير :
اتروض عرسك بعد ما كبرت * و من العناء رياضة الهرم .
چوب تر را چنان كه خواهى پيچ * نشود خشك جز به آتش راست .
سعدى .
در جوانى سعى كن گر بىخلل خواهى عمل * ميوه بىنقصان بود چون از درخت نوبر است
جامى .
نهالرا تا تر است راست كنند . اختم بالطين مادام رطبا . سر پيرى معركه گيرى . عود .
يعلم العنج . عود يفلح سر پيرى داغ اميرى . العلم فى الصغر كالنقش فى الحجر .
يقوم بالثقاف العود لدنا * و لا يتقوم العود الصليب .
اسبى كه صفيرش نزنى مى نخورد آب نه مرد كم از اسب و نه مى كمتر از آبست .
( سختم عجب آيد كه چگونه بردش خواب * آن را كه بكاخ اندر يك شيشه شرابست
وين نيز عجبتر كه خورد بادهء بىچنگ * بىنغمهء چنگش بمى ناب شتابست . )
منوچهرى .
استاد برسان كردن
. از نسيج و پارچهء كم و نارسا جامهء بساز و بأندام كردن .
استاد علم ! - اين رنگ به علم نبود
. چنان كه عادت قديم در زيانست ، خياطى صاحبان كار را به لاغ و مضاحك سرگرم كرده از هر جامهوار شاخى ميربود . قضا را شبى بخواب ديد رستاخيز برپاست ، و ملكى عرض و تشهير را پرچمهاى گوناگون از دزديدههاى او بر درفشى آتشين كرده و بدان او را بيم ميدهد . سراسيمه از خواب بجست و بامدادان واقعه بشاگردان حكايت كرده از ايشان درخواست كه سپس چون من قصد سرقت نسيجى كنم مرا بگوئيد ، استاد علم ! تا من به ياد رؤياى خويش آيم و از ارتكاب جرم باز ايستم .
ديگر روز چون درزى ببريدن قبائى مشغول شد و اغفال صاحب جامه را بظرافت و خوش طبعى آغاز كرد ، شاگردان بدستور ديروزين گفتند ، استاد علم ! درزى انديشيد كه اطلسى گرانبهاست و نر بودن از آن غبن و حيفى است . سر برداشت و گفت ، فرزندان اين رنگ بعلم نبود . و مرادش آنكه بجرم اين رنگ مرا نگيرند . چه اگر بر اختلاس اين لون نيز كيفر و عقوبتى بود فرشتهء عذاب آن را هم بر پرچمهاى علم مىافزود . اشاره :