فصل سيزدهم علم فعلى و انفعالى
تنبيه الصّور العقليّة قد يجوز بوجه مّا أن تستفاد من الصّور الخارجيّة . « 1 » مثلا كما تستفيد صورة السّماء من السّماء .
و قد يجوز « 2 » أن تسبق الصّورة أوّلا إلى القوّة العاقلة ، ثمّ يصير لها وجود من خارج .
مثل « 3 » ما تعقل شكلا ثمّ تجعله موجودا .
و يجب أن يكون ما يعقله واجب الوجود من الكلّ على الوجه الثّاني . « 4 »
ترجمه
تنبيه
گاهى جايز است كه صورتهاى عقلى به گونهاى از صورتهاى خارجى استفاده شود ؛ چنانكه صورت آسمان را از آسمان استفاده مىكنى . « 5 »
هامش
( 1 ) . جملهء « قد يجوز . . . الخارجيّة » خبر « الصور » است . و جملهء « أن تستفاد » مصدر مسؤوّل و فاعل « يجوز » است .
( 2 ) . عطف بر « قد يجوز » در جملهء پيش است .
( 3 ) . خبر براى مبتداى محذوف است ؛ يعنى « هذا مثل . . . » .
( 4 ) . در اين جمله ، « أن يكون » فاعل « يجب » است و « ما » ى موصوله ، اسم « يكون » است و « على الوجه الثاني » ، جارّ و مجرور ، متعلّق به محذوف و خبر « يكون » است .
( 5 ) . شيخ الرئيس مىخواهد علم را به فعلى انفعالى تقسيم كند . اين قسمت دربارهء علم انفعالى است .