شاه محمد برادر اسمعيل ثانى - جلوس او « 985 » مدت سلطنت او « 10 » وفات او « 1003 » . اين شاه بىكفايت بود ، مملكت را دچار اغتشاش كرد . عباس ميرزا كه « شاه عباس بزرگ » باشد ، از خراسان به قزوين آمد ، سلطنت را درربود . شاه محمد بر كنار رفت . يعنى شاه محمد در سنه « 995 » به دست خود تاج بر سر پسر گذارد . شاه عباس - جلوس او « 996 » مطابق عدد « ظل اللَّه » ! مدت سلطنتش « 42 » وفاتش « 1038 » هجرى مطابق عدد « ظل حق » . اين پادشاه اصفهان را پايختخت قرار داد واعظم سلاطين صفوى است . فرنگيها او را « شاه عباس كبير » مىگويند ونظير داريوش او را مىدانند وتالى انوشيروان . در سنه « 1014 » به عثمانى شكست فاحشى داد . جزيزه هرمز را قرنى بود كه پرتغاليها گرفته مركز تجارت قرار داه بودند ، شاه عباس آن جزيره را به گرفت وانگليسها در اين موقع با او همراهى كردند ، پس بندرى كه در مقابل جزيزه هرمز است ، و ساحل لار ساخت كه الان « بندر عباس » خوانده مىشود . بارى ، نمىگذشت احدى تعدى به رعاياى او بنمايد . در مذهب تشيع اين هم تعصبى به كمال داشت . بارى پاى پياده از اصفهان به زيارت « مشهد مقدس » رفت و با دول فرنك رابطه پيدا كرد . با اينحال وعقيدت و دادگرى ! عجب مىنمايد كه صفى ميرزاى پسرش را كشت و دو پسر ديگرش را نابينا نمود ! خلاصه در اصفهان عمارت « چهل ستون » و « مسجد شاه » و « ميدان نقش جهان » و « عالى قاپو » و « مسجد شيخ لطف اللَّه » و « چهار بازار » و « پل خواجو » و ديگر بناها ، همه از اوست كاروانسراهاى بىحد وحساب در راهاى ساخته كه اكثر ديدهاند . اروپائيها مىگويند شاه عباسى كبير به مملكت خود از حيث علم وفضل و صنعت و تجارت ، بسيار خير رسانيد . شاه صفى - نواده شاه عباس ، جلوس او « 1038 » مدست سلطنتش « 14 »
تاريخ ايران وتاريخ الأفغان ( تاريخ اجمالى ايران وتتمة البيان في تاريخ الأفغان والبيان في الإنجليز والأفغان ) ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: سيد جمال الدين الحسيني الأفغاني
ص٨٦