فرصت الدوله شيرازى مقدمه چگونگى تقرير تاريخ ايران
ديدار و آشنايى با سيد جمال الدين اسد آبادى
- چگونگى تقريرِ « تاريخ ايران » توسط : فرصت الدوله الشيرازى -
. . . در سال يكهزار و سيصد و سه هجرى كه عمرم به سى دو سال رسيده بود ، به عتبات عاليات مشرف شدم . . . مرحوم پدرم در زمان حيات با يكى از اشراف خلطه و آميزشى داشت كه مراوده با او را گاهى فرو نمىگذاشت ، من هم با پسر او سمت همدرسى و دوستى داشتم . . . از شيراز دامن برچيدم ، نيمه شبى به سمت « كازرون » فارس حركت كردم . در باغ نظر كه از مشاهير بساتين ايران است و درختهاى نارنجش مشهور جهان ، وارد شده بار گشاده رحل اقامت افكنده بياسودم و تا هفتهئى در آن بستان خلد نشان ببودم . . . در آن باغ كه بودم يكى از تجار شيرازى ساكن بوشهر از خراسان آمد بدانجا مىرفت ، مرا ديده رفيق راهى جسته مرغباتى چيده كه تا « بوشهر » به روم قولش را پسنديده روانه شدم و در هر منزلى كه مىرسيدم نقشه آن منزل برداشته وجغرافى آن را مىنوشتم كه مسافرت نامه مختصرى شد و من شرح اين مسافرت را در كتاب « آثار عجم » مرقوم داشتهام . اوقاتى كه در بوشهر بودم يك روز وارد شدم به منزل « حاجى احمد خان » كه چندى وزير « مسقط » بود و از اعيان آنجا بلكه ايران ، در صفت وجود حاتم عصر خويش بود ، « ميرزا محمد على خان سديد السلطنة » كه « عارى » تخلص دارد ، فرزند اوست . شرح حال آن پدر و اين پسر ، در « آثار عجم » نوشته شده است .