بنا بر اين ، نظام تكاثرى ، سرمايه دارى ، ربوى ، پيله و تارهايى است كه به دست متكاثران بافته مىشود . و رشد اين نظام حركتى انتحارى است كه آن را به سوى مرگ در ميان رشته هاى بافتهء خود مىراند و سبب نابودى آن و جايگزينى ديگران مىشود : * ( « ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ الله ، فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ ، وَمَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِه ، وَالله الْغَنِيُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَراءُ ، وَإِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ، ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ ) * « 1 » ، ( 1 ) آگاه باشيد ! اين شماييد كه مىخوانندتان تا در راه خدا انفاق كنيد ، برخى از شما بخل مىورزند ؛ هر كس بخل ورزد در حقّ خويش ( و به زيان خويش ) بخل ورزيده است ؛ خداوند بىنياز است و شماييد نيازمندان ، اكنون اگر روى بگردانيد ( و انفاق نكنيد ) شما را خواهد برد و به جاى شما ديگران را خواهد آورد كه همچون شما ( بخيل ) نباشند ، » . بخل و ترك انفاق ( در اثر مال دوستى و مال اندوزى و سرمايه دارى ) يكى از خويهاى زشت است ، كه « قرآن كريم » آن را سبب دو زيان بزرگ معرّفى كرده است :
1 - زيان شخصى ، از آن جهت كه نتيجهء بخل به خود بخيل باز مىگردد ، بنا بر اين ، عمل نادرستى است بر ضدّ خود شخص بخيل .
2 - زيان اجتماعى ، بدان جهت كه موجب تغيير نظام اجتماعى و نابودى نظام موجود مىشود . و اين تعبير پرژرفا در آيه : « فإنّما يبخل عن نفسه » ، آشكارا به « زيان شخصى » اشاره مىكند ، و به صورت ضمنى به زيان دوم . و در قسمت پايانى - چنان كه واضح است - « زيان اجتماعى » ياد شده است . در حديث دو نكتهء ديگر نيز وجود دارد :
نكتهء نخست : كارى كه ابريشم مىكند كارى طبيعى است و منشأ آن غريزهء حشره است ، چنان كه منشأ حركت تكاثرى براى افزودن مال ، خصلت مال دوستى و افزونطلبى است ( و إن كان ما يكفيك لا يغنيك ، فكلّ ما فيها لا يغنيك « 2 » اگر آنچه براى تو بسنده است بىنيازت نكند ،
هامش
« 1 » « سورهء محمّد « ص » » ( 47 ) : 38 .
« 2 » « كافى » 2 / 139 ؛ از سخنان امام صادق « ع » .