نگاهى به سراسر فصل
خصلت فزونخواهى مال - چنان كه گذشت - برخاسته از نفس است ، و حالتى است كه از باطن آدمى سرچشمه مىگيرد ، و همچون غدّه اى سرطانى است كه پيوسته رشد مىكند و اندازه اى براى بزرگ شدن نمىشناسد . و اين حالت در واقع از فقر نفس حاصل مىشود ، چه در اين حالت - به هيچ گونه - احساس بىنيازى نمىكند ، و به كفاف و بالاتر از كفاف قانع نمىشود ، بلكه پيوسته خواهان بيشتر و بيشتر از بيشتر است ، و به غل و زنجيرهاى آزمندى و حرص بسته شده است ؛ و هر گاه از دنيا و خواستهء دنيا يك مشت به او داده شود ، دو برابر آن حرص و آز به او داده مىشود .
پيامبر اكرم « ص » ، احوال جسمى و روحى اين گونه كسان را چنين توصيف كرده است : « أجسادهم لا تشبع و قلوبهم لا تخشع « 1 » تنهاشان سير نمىشود و دلهاشان خشوع پيدا نمىكند » . در اين سخن نبوى به تأثير متقابل جسم و جان ، در حالت حرص تكاثرى ، اشاره شده و آمده است كه سيرى ناپذيرى فزونخواهانهء جسم با فقدان خشوع و خضوع قلب ( تفرعن و گردنفرازى ) همراه است . پيامبر اكرم « ص » سپس اوصافى را ياد فرموده كه ملازم با اين حالت است ، و سپس از دارندگان چنين صفاتى ابراز بيزارى كرده است : « يا ابن مسعود ! يدّعون أنّهم على ديني و سنّتي و منهاجي و شرائعي ، إنّهم منّي برآء و أنا منهم بريء « 2 » اى ابن مسعود ! مدّعى آنند كه بر دين و سنّت و روش و شريعت منند ، ولى از من بيزارند و من از آنان بيزارم » .
و اين اعلان برائت پيامبر « ص » است از مالداران متكاثر و شادخوار ؛ پس لازم است كه نظام اقتصاد اسلامى و علماى دين نيز ، از تكاثر و متكاثران و سرمايه داران و مترفان و صاحبان ثروتهاى هنگفت همين گونه اعلان برائت كنند ، تا سنّت نبوى و سيره و شريعت او را زنده كرده باشند ، و سرزمينهاى اسلامى را از هر گونه تسليم شدن به زرداران
هامش
« 1 » « مكارم الاخلاق » / 528 .
« 2 » « مكارم الاخلاق » / 528 .