و كالاهاى مردم را كمتر از آنچه مىارزد بها ندهند : * ( « وَإِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ : يا قَوْمِ اعْبُدُوا الله ، ما لَكُمْ مِنْ إِله غَيْرُه ، قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ، فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزانَ ، وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ . . . » ) * . « 1 » اين آيات به روشنى نشان مىدهد كه اقدام به تصحيح روابط اقتصادى و تثبيت نظامى عادلانه ، در رسالت پيامبران و رسولان ، امرى تكليفى و واجب بوده است ، و پيشاپيش حركتهاى رسالتى و فعّاليّتهاى تبليغاتى ايشان قرار داشته است . و اين اقدام از لوازم پرستش خدا ، و از مقدّمات اصلى ساختن جامعهء توحيدى به شمار است ، زيرا فساد اقتصادى از مهمترين اسباب فساد اجتماعى است . و از اين رو است كه نهى از فساد ، در « سورهء هود » و « سورهء شعرا » ، چسبيده به نهى از كاستن بهاى كالاى مردمان آمده است : * ( « وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ ، ) * « 2 » بهاى كالا و كار مردم را مكاهيد و در زمين هيچ فساد مكنيد » . و معناى مورد نظر را با آوردن دو كلمهء هم معنا ، * ( « لا تَعْثَوْا » ) * و * ( « مُفْسِدِينَ » ) * تأكيد كرده است . و اين حكمت بيانى ، عمق فسادى را كه از بهره كشى و كاستن حقوق مردم بر مىخيزد آشكار مىسازد . تعبير « * ( فِي الأَرْضِ ) * - در زمين » ، گستردگى پهنهء فساد اقتصادى و شيوع آن را در اينجا و آنجا نشان مىدهد ، يعنى اين فساد همه جا را فرا مىگيرد ، زيرا كه راه را براى اقسام ديگر فساد و تباهى - چنان كه بيان آن در فصول اين كتاب آمده است - هموار مىسازد .
و چون امام علىّ بن ابى طالب « ع » راه پيامبران « ع » را مىرفت ، از آغاز خلافت خود به مبارزهء با فساد اقتصادى برخاست ، و اين سخن پرطنين خود را در اين باره اظهار كرد : « و الله ، لو وجدته قد تزوّج به النّساء ، و ملك به الإماء لرددته ، فإنّ في العدل سعة ؛ و من ضاق عليه العدل فالجور عليه أضيق « 3 » به خداوند سوگند آنچه از بيت المال بخشيده شده است به صاحبانش بر مىگردانم ، اگر چه به كابين زنان رفته
هامش
« 1 » « سورهء اعراف » : 85 .
« 2 » « سورهء هود » ( 11 ) : 85 ؛ « سورهء شعرا » ( 26 ) : 183 .
« 3 » « نهج البلاغه » / 66 ؛ « عبده » 1 / 42 .