جلوه داده شود ، وظيفه بيدار كردن انديشه هاست ، تا حقيقت در اين مرحلهء حسّاس از زمان آشكار شود ، و راه براى فهم حكمت قرآنى در ساختن اجتماع و برانگيختن آن به توازن و عدل و پيشرفت و ترقّى و رسيدن به ايمان راستين شكوهمند هموار گردد .
خداى متعال را در گونه هاى آفرينش خود نظرها و شئونى است .
پيش از اين گفتيم كه خدا آفريدگان را آفريد و معيشت ايشان را تقسيم كرد و ارزاقشان را مقدّر ساخت - بدان گونه كه در قرآن و حديث آمده است - چيزى كه هست چگونگى رساندن روزى به بندگان متفاوت است . و اين خود برخاسته از حكمت و تدبير است و مربوط است به افاضهء الهى از طريق « تسبيب » ( وساطت در فيض رسانى ) ؛ اين است كه بعضى از مردم را خداوند روزى فراوان مىدهد و مال و ثروت بهره شان مىسازد ، و روزى آنان را به دست خودشان - و به ظاهر بدون واسطه - به ايشان مىرساند . بعضى ديگر را به واسطهء ديگران روزى مىدهد و روزى را به توسّط كسانى به آنان مىرساند كه به اين كار مكلَّفند و بايد حق ديگران را به طور كامل بدهند ؛ هر چند همه - بىواسطه و باواسطه - از خداوند متعال است « 1 » ؛ و اين واسطه بودن در روزى امرى است وابسته به حكمت و تدبير نه به جانبدارى و اختصاص دهى ، چنان كه در حديث ، در خطاب امام صادق « ع » به ابان بن تغلب چنين آمده است : « أ ترى الله أعطى من أعطى من كرامته عليه ، و منع من منع من هوان به عليه ؟ لا . . . « 2 » آيا چنان گمان مىكنى كه خدا به هر كس چيزى بخشيده به خاطر بزرگوارى آن كس است ، و هر كس را چيزى نداده به سبب پستى و خوارى او است ؟ نه ، چنين نيست . . . » ، بلكه اين تكليف است و امتحان و تقدير است و نظم . و اين مطلبى است كه حديث نيز آن را به صراحت باز گفته است ، چنان كه امام صادق « ع » مىفرمايد : « إنّ الله - تبارك و تعالى - أشرك بين الأغنياء و الفقراء في الأموال ، فليس لهم أن يصرفوها
هامش
« 1 » « نهج البلاغه » / 929 ؛ « عبده » 3 / 57 .
« 2 » « تفسير عيّاشى » 2 / 13 .