مىكنيم كه در اين آيات و احاديث و تعبيرها و تعليمهاى آنها با ديدهء پژوهش و تحقيق و « تعقّل » و ژرفكاوى بنگرند .
22 - اميدواريم اين مجموعه در دسترس علما و فقهاى اسلام - كه هماره مؤيّد و استوار انديش و استوار رو باشند - قرار گيرد ، و خود زمينه اى حاصلخيز براى گسترش يافتن دايرهء فقاهت و اجتهاد نسبت به اين گونه موضوعات و آنچه به آنها - از لحاظ اقتصاد و « مكتب اقتصادى اسلام » - مربوط است بشود ، چه استنباط مكتب اقتصادى اسلام نيازمند وارسى و تفقّه و اجتهادى تازه است ، كه همهء « حوادث واقعهء اقتصادى » را فرا گيرد ، در يك اقدام تحقيقى ، كه بايد صاحبنظران با درك و بيدار ، از ميان مجتهدان بزرگ و آگاه ، به آن بپردازند و اين راه تازه را براى آيندگان بگشايند . « 1 » آرى ، مسائل اقتصادى و معيشتى جديد و نوين ( با افقهاى گسترده و فروع فراوان و قضاياى متنوّع ، و با وجود آرا و نظريّات علمى ، و پيچيدگى و دگرگونى ويژهء آنها ، و تخصّص و مهارتى كه لازمهء پرداختن به اين گونه مسائل است ) ، چيزى نيست كه بتوان به صورتى ساده ، با راه و روشهاى قديمى ، به آن دست يافت ، بلكه بر ما واجب است كه افق تفقّه و اجتهاد را در اين قلمرو ( بويژه پس از مشاهدهء آموزشها و چارچوبهاى بسيارى كه در قرآن كريم و حديث شريف در اين خصوص آمده است ، شامل فلسفه هايى حياتى و راهنماييهايى سرنوشتساز و غير قابل چشمپوشى ) ، چنان گسترش دهيم كه به دست آوردن « رأى متمركز اصيل » و « نظرهاى ارشادگر گرانبها » امكانپذير شود ، و « فقاهت اسلامى » بتواند پاسخگوى همهء پرسشهاى مهم و
هامش
« 1 » در « بند 13 » - از اين مقدّمه - گفتيم كه استخراج و تدوين « مكتب اقتصادى اسلام » ، نياز به انجمنى دارد مركب از مجتهدان بزرگ و كارشناسان ماهر اقتصادى ، كه در ضمن كوششى كارشناسانه و دامنه دار و فراگير بدان بپردازند . و اين سخن با آنچه هم اكنون مىگوييم ناسازگار نيست ، زيرا مجتهدان بزرگ بايد در اين كار سهم خويش را به انجام رسانند ، يعنى همهء توان علمى و فقهى و تتبّعى و استنباطى خود را به كار گيرند ، و همهء دليلها و متنهاى شرعى را بپژوهند ، تا بتوانند انجمن ياد شده را تغذيه كنند .