بيراه را به خوبى منهدم مىكند .
( 4 ) - بىنياز گشتن با عقل و دانش : و از جمله چيزهايى كه اسلام با آنها ارزشهاى آرمانى و مقياسهاى عالى را پى مىافكند ، و ارزشهاى تكاثرى اترافى را نابود مىكند ، تأكيد قاطعى است كه بر ارزش عقل و دانش و معرفت دارد ، و اينكه بىنيازى آدمى وابستهء به همين امور است ، و اينكه انسان بىبهرهء از آنها حقيقتا فقير است ، هر چند صاحب مال و فرزندان باشد . پس غنا در اسلام به دو گونهء عقلى و جز آن تقسيم مىشود ، و آنچه اهميّت دارد غناى عقلى است ، زيرا انسانيّت آدمى به عقل او است ، چنان كه امام على « ع » مىفرمايد : « الإنسان بعقله « 1 » انسان به عقل خود انسان است » . پس اگر انسان ، بر حسب واقع و سيره ، يا بنا بر بهره مندى از خردى پرورده ، انسان نباشد ارزشى ندارد ، و از غناى مالى هيچ كارى براى بالا بردن تراز انسانى او برنمىآيد .
و آشكار است كه عقل با دانش و تجربه بارور مىگردد ، و آدمى با معرفت به مراحل گوناگون رشد مىرسد . پس مقياس عالى ، همان خرد پرورده با علم و فرهيخته با شناخت و معرفت است . و علم چيزى است كه آدمى با آن ارزيابى مىشود و بوسيلهء آن تراز انسانى بالا مىآيد ؛ * ( قُلْ : هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ ) * « 2 » ( اى پيغمبر ) بگو :
آيا كسانى كه مىدانند با كسانى كه نمىدانند برابرند ؟ » ؛ و « أكثر النّاس قيمة أكثرهم علما ، و أقلّ النّاس قيمة أقلَّهم علما « 3 » ارزشمندترين مردم آن كسانند كه دانش بيشتر دارند ، و كمبهاترين مردم آن كسان كه دانش كمتر دارند » ؛ و « إنّ قيمة كلّ امرئ و قدره معرفته « 4 » ارزش هر كس و قدر و منزلت او معرفت او است » . پس اسلام با اين ديد به انسان مىنگرد و ارزش او را تعيين مىكند . و با اين تعليمات ، ارزشهاى آرمانى تقويت و ارزشهاى پست نابود مىشود ؛ و به اندازه اى در اين خصوص
هامش
« 1 » « غرر الحكم » / 14 .
« 2 » « سورهء زمر » ( 39 ) : 9 .
« 3 » « امالى » شيخ صدوق / 19 ، از سخنان پيامبر اكرم « ص » .
« 4 » « معاني الأخبار » 1 / 2 ، از سخنان امام على بن ابى طالب « ع » .