و اما نادار بينوا ، در آن هنگام كه مال در گلوى متكاثران مىريزد و در نزد آنان انباشته مىشود ، دست او از همهء آنچه در زندگى به آن نيازمند است تهى مىماند ، و حتّى از ساده ترين نيازمنديهاى زندگى كه به اخلاق و ديندارى او مدد رساند ، و او را در اداى تكاليف و واجبات خود - به صورت درست - كمك كند محروم مىگردد ؛ و بدين گونه از « تراز مطلوب » براى انسان ديندار در حال صعود فرو مىافتد .
امام سجّاد « ع » ، در بيان هدفهاى آفرينش و تكوين و مجسّم ساختن اين هدفها مىفرمايد : « و خلق لهم النّهار مبصرا ليبتغوا فيه من فضله « 1 » خداوند روز را براى مردمان روشن و مايهء ديد آفريد ، تا در آن فضل و نعمت خدا را بطلبند » ؛ و از اين راه به ما تعليم مىدهد كه روز روشن و قابل ديد براى آن آفريده شده است ، تا مردم همه از راه كار و كوشش و جستن ، به نعمت و روزى خدا دست يابند ، و آن را وسيله اى براى اداى تكاليف و واجبات خود قرار دهند ، تا به مقامات جاودانى برسند ؛ نه اينكه كسب مال را مقصد اصلى زندگى بدانند ، و همهء هدفها و مضمونهاى زندگى انسانى را منحصر در آن بينند . از اين رو امام سجّاد « ع » سپس مىفرمايد : « طلبا لما فيه نيل العاجل من دنياهم ، و درك الآجل في أخراهم « 2 » در طلب آنچه در اين جهان به كارشان آيد بر آيند ، و به آنچه در جهان ديگر نياز دارند دسترس پيدا كنند » . در همين دعا جملهء ديگرى آمده است كه هدفهاى حكيمانهء الهى را مصوّر مىسازد : « بكلّ ذلك يصلح شأنهم ( 3 ) با همهء اين مواهب ( وسائل رفع نياز دنيوى و كسب اجر اخروى ) است كه خداوند وضع و حال ايشان را به سامان مىآورد » . پس هدف مورد نظر از اين طرز تنظيم جهان و آنچه در آن است ، اصلاح شأن انسان و رشد دادن افراد و اجتماعات بشرى است ، به صورتى شايسته ، و از راه زندگى انسانى سالمى كه شئون انسان تباه نگردد ، و كارها به آنجا منتهى نشود كه در هر دو زندگى - در اين جهان و در آن جهان - گرفتار سقوط گردد ، خواه به دليل فقر و بدبختى كه مانع رشد روحى و پيشرفت اجتماعى است - در بخشهايى بزرگ از
هامش
« 1 » « صحيفهء سجّاديّه » / 69 ( دعاى 6 ) .
« 2 » « صحيفهء سجّاديّه » / 69 ( دعاى 6 ) .