« 16 » نجوم السّماء في تراجم العلماء « 1 »
محمّد بن مرتضى المعروف به ملّامحسن الكاشاني [ 1007 - 1091 هق ] ، از مشاهير مجتهدين وأكابر مفسّرين ومحدّثين واز محمّدين « 2 » ثلاثهى متأخّرين معدود بوده . عليقلى خان در تذكرهى خود بعد مدح وثناى أو گفته كه « ملّامحسن تلميذ فاضل مشهور ملّاصدراى شيرازي است وبه مصاهرت وى اختصاص داشته وتخلّص هم از ملّاصدرا يافته . چون صيت فضلش شرق وغرب را فروگرفته بود شاه عبّاس ثاني صفوى مغفور ؛ به التماس تمام أو را طلبيده در سفر وحضر با خود مىداشت ودر كمال أدب واحترام با أو سلوك مىنمود . وملّامحسن تا زمان شاه سليمان صفوى مغفور در قيد حيات مستعار بود . اولادش در كاشان تا حال معزّز ومكرّم بل مرجعند وديوانش از ده هزار بيت متجاوز است » .
در تذكرهى نتايج الافكار مسطور است : « مستجمع كمالات انساني ملّامحسن متخلّص به فيض كاشاني كه همشيره زادهى مولانا ضياء الدين كاشاني است نسبت شاگردى به خدمت صدراى شيرازي داشته واز علوم معقول ومنقول
هامش
( 1 ) - محمّد على آزاد كشميرى ، نجوم السماء في تراجم العلماء ، « شرح حال علماى شيعه قرنهاى يازدهم ، دوازدهم وسيزدهم هجرى قمري . » أمير كبير ، شركت چاپ ونشر بين الملل ، 1382 .
( 2 ) - يعنى محمّدباقر بن محمّد تقى مجلسي ومحمّد بن حسن حرّ عاملي ومحمّد بن مرتضىفيض كاشاني ومتقدمين آنها عبارتند از : محمّد بن يعقوب كلينى ومحمّد بن عليّ بن حسين ابن بابويه ومّحمد بن حسن شيخ طوسي رحمة اللَّه عليهم .