مطلب شرعى و يا عامل حقوقى او را ملزم به اين كار مىكند ؟
معاملهى اشياء نيم ساخته
اشياء نيم ساخته را مىتوان خريد . و در آن شرط اتمام ساخت كرد ؛ در اين بيع ، مبيع حالّ است و لذا سلم نيست . در اين صورت هم استصناع بمعنى الاعم هست ولى از صورت بيع سلف خارج است چرا كه سلف اختصاص به موردى دارد كه مبيع كلّى در ذمّه باشد . و بيع كالى به كالى هم نيست - به هيچ يك از معانى سه گانه ياد شده براى بيع كالى به كالى - پس شيء نيم ساخته مىتواند مورد بيع واقع شود .
آيا مىتواند مورد استصناع هم قرار گيرد ؟ آيا قرارداد استصناع بالمعنى الاخص در اين مورد قابل اجرا است ؟ بله به اين صورت كه مستصنع با ديدن ساختمان نيم ساخته و يا ماشين نيم ساخته قرارداد سفارش ساخت مىدهد و صانع هم قبول مىكند و آن را به اتمام رسانده و تحويل مىدهد .
تفاوت اين دو معامله ( بيع و استصناع ) در زمان ملكيت ظاهر مىشود . در معاملهى بيع ملكيت از زمان عقد به مشترى منتقل مىشود و در معاملهى استصناع ملكيت در زمان تحويل ، به مستصنع منتقل مىشود . در اين گونه موارد استصناع بر شيء جزئى واقع مىشود . مورد استصناع همچنين مىتواند شيء كلّى باشد .
آيا استصناع « اجاره » است ؟
استصناع بالمعنى الاعم و بمعناه اللغوى مىتواند به صورت اجاره باشد . مانند اينكه شخص مواد اوليه را تحويل سازنده مىدهد و از او در خواست ساخت مىكند . اين نحوه سفارش ساخت زير مجموعهى باب اجاره است و نزديك به آن معنى است . در اين مورد اگر در قرار داد تصريح به اجير بودن سازنده و يا كارخانه شده باشد و يا از قرائن و شواهد اينطور برآيد كه قصد طرفين اجاره بوده ، احكام اجاره مُجرى خواهد بود .