خود نبى كوه پسين و « جابلسا » * قائمش كوه قاف و « جابلقا » « 1 »
كار ما مسلمين به سامان كن * چشم و دلهاى ما چراغان كن
( همان : 63 )
شهريار در اشعار خود ، با رويكردى روايىتاريخى به ذكر اقوال پيامبر مىپردازد . در شعر « اسلام و خدمت اجتماع » به داستانى بدين مضمون اشاره دارد كه ياران پيامبر در ماه رمضان پس از طى مسافتى طولانى بيهوش نقش بر زمين مىشوند ، و غير روزهداران ، آستينها را بالا مىزنند و خيمهها برمىافرازند و مشكها پر از آب مىكنند و آنان را سيراب مىسازند و پيامبر با توجه به كوشش آنها مىفرمايد كه با اينكه روزهدار نبودند ، اجر روزهداران را نصيب بردند . پيام شاعر در اين شعر خدمت به خلق و مردم است :
عقل كل فرمود اينها بىصيام * اجر دين بردند با سنگ تمام
( شهريار ، 1372 : 400 )
3 - 1 - 1 - 2 مضامين اخلاقىاجتماعى
3 - 1 - 1 - 2 - 1 اسلام ؛ مكتب تكامل
شهريار در شعر « صداى خدا » ، وى مكتبهاى پيامبران را به سه قسمت تقسيم مىكند : مكتب موسى ( ع ) را دوره ابتدايى دين مىداند ، مكتب عيسى ( ع ) را دوره متوسطه و ميانه و مكتب محمد ( ص ) را دوره تحصيلات تكميلى دين مىنامد كه چشمه فيوضات و عدل و مساوات است . در اشعار سنتى شهريار ، پيامبر از خلال داستانها و حوادث زندگى ، به شكل يك
هامش
( 1 ) جابلقا نام شهرى است در عالم مثال كه در مشرق قرار گرفته است كه در آنسوى آن آدمى نباشد . ( دهخدا ، 352 : 1325 ) . جابلقا در نقطه مقابل جابلسا قرار دارد كه شهرى بزرگ در غرب است . نام جابلقا و جابلسا در روايات اسلامى زياد استفاده شده است برخى از جابلقا و جابلسا تأويلهايى كرده و آنها را در عالم مثال يا كنايه از منازل اول و آخر سالك دانسته اند ( قطب الدين شيرازى ، 531 : 514 ) . در احاديث شيعه نيز به جابلقا و جابلسا اشاره شده است .
جابلقا و جابلسا در شعر فارسى نيز به كار رفته و تقريباً در همهء موارد ، منظور از آنها صرفاً دو شهر در مشرق و مغرب عالم است ( براى نمونه رجوع كنيد به فرخى سيستانى ، ص 1 ؛ قطران تبريزى ، ص 4 ، 28 ؛ ناصرخسرو ، ص 389 ، 477 ؛ سنايى ، ص 27 ) .