هر دو وجه قرائى مىدانند . قرائت مشهور هماهنگ با سياق معنوى و قرائت حمزه هماهنگ با سياق لفظى است و تشابه دو لفظ معيار اختيار قرائت قرار گرفته است .
2 - 2 - 2 . اختلاف قرائت در وزن فعل
برخى از اختلاف قراءات مربوط به وزن فعل است كه در يك قرائت ممكن است فعل به صورت ثلاثى مجرد و در قرائت ديگر به صورت ثلاثى مزيد خوانده شود ، يا فعل بر دو وزن متفاوت ثلاثى مزيد قرائت شده است . در برخى از اختلاف قراءات سياق مىتواند مرجح يكى از اوزان فعلى باشد .
2 - 2 - 2 - 1 . قرائت به دو وجه « فَعلَ » و « فَعَّلَ »
اختلاف در قرائت فعل به تشديد و تخفيف از مواردى است كه در قرآن كريم نمونههاى زيادى را به خود اختصاص داده است . برخى قراء ، قرائت به تشديد ( وزن تفعيل ) را براى تكرار يا تكثير دانسته اند و هنگامى كه سياق دلالت بر تكثير يا تكرار داشته باشد ، فعل را از باب تفعيل يعنى مشدد قرائت كرده اند . در پانزده آيه قراء فعل را به دو وجه « فَعَلَ » و « فَعَّل » خوانده اند . بيشترين اختلاف در فعل « فتح » ديده مىشود كه در پنج آيه قراء با استناد به سياق به دو وجه خوانده اند و از آن جهت كه هر آيه در سياقى متفاوت از آيه ديگر قرار گرفته است همه افعال هر چند تكرار باشد ، مورد بررسى و تحليل قرار مىگيرد .
1 .
( فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ )
( بقره : 10 )
« در دلهايشان مرضى است و خدا بر مرضشان افزود و به [ سزاى ] آنچه به دروغ مىگفتند ، عذابى دردناك [ در پيش ] خواهند داشت » .
فعل « يَكْذِبُونَ » به دو وجه « يَكْذِبُونَ » و « يُكَذّبُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « يَكْذِبُونَ » به فتح ياء و سكون كاف و تخفيف ذال است ( ابن مهران ، 1405 ق ، ص 97 - 98 ) . فعل « يَكْذِبُونَ » فعل مضارع از ثلاثى مجرد است . با توجه به قرائت مشهور ، سخن منافقان كه مىگويند ما به خدا و روز آخرت ايمان آورده ايم ، دروغ است و اينان به سبب اين كه اظهار اسلام و ايمان مىكنند در حالى كه در باطن كافرند ، مستحق عذاب اليم